Bezpieczeństwo klimatyczne to także bezpieczeństwo żywnościowe. Instytut Grunt podczas Narodowej Debaty w Sejmie
7 września 2026 roku w Sejmie RP odbyła się pierwsza Narodowa Debata o Bezpieczeństwie Klimatycznym Polek i Polaków. W panelu poświęconym obywatelom i gospodarce wystąpiła dr Paulina Sobiesiak-Penszko, prezeska Instytutu Strategii Żywnościowych „Grunt”, która mówiła o wpływie zmiany klimatu na rolnictwo oraz o tym, co powinniśmy zrobić, aby zwiększyć bezpieczeństwo żywnościowe Polski.
Debata miała znaczenie wykraczające poza samą dyskusję o polityce klimatycznej. Jej punktem wyjścia było potraktowanie skutków zmiany klimatu jako kwestii bezpieczeństwa państwa, obywateli i gospodarki. Rozmowa została podzielona na trzy obszary: bezpieczeństwo środowiskowe, odporność obywateli i gospodarki oraz bezpieczeństwo narodowe. Wśród omawianych zagadnień znalazły się m.in. zasoby wodne, zdrowie, żywność, odporność gospodarki i łańcuchów dostaw, zarządzanie kryzysowe oraz bezpieczeństwo informacyjne. (Klimat PAN)
Wydarzenie zorganizował Komitet ds. Kryzysu Klimatycznego Polskiej Akademii Nauk we współpracy z Pracownią na rzecz Wszystkich Istot, Koalicją Klimatyczną i Państwową Radą Ochrony Przyrody. Patronat nad debatą objęli Marszałek Sejmu RP Włodzimierz Czarzasty oraz Prezes PAN prof. Marek Konarzewski. (Klimat PAN)
Klimat zmienia warunki produkcji żywności
W wystąpieniu Pauliny Sobiesiak-Penszko jednym z najważniejszych wątków była potrzeba zmiany sposobu myślenia o bezpieczeństwie żywnościowym. Polska pozostaje znaczącym producentem i eksporterem żywności, ale sama wielkość produkcji nie odpowiada już na wszystkie pytania związane z bezpieczeństwem.
Coraz większym wyzwaniem staje się stabilność produkcji w warunkach częstszych susz, upałów i innych ekstremalnych zjawisk pogodowych. Zmiana klimatu oddziałuje bezpośrednio na podstawowe zasoby, od których zależy rolnictwo: wodę, glebę i różnorodność biologiczną. Oznacza to większe ryzyko dla gospodarstw, większą zmienność plonów, a w dalszej perspektywie także konsekwencje dla dostępności i cen żywności.
Szczególnie mocno podczas debaty wybrzmiał problem wody. Klimatyczny bilans wodny Polski jest ujemny od co najmniej 12 lat. Temperatura rośnie, podczas gdy średnia ilość opadów nie zwiększa się w sposób, który mógłby zrekompensować większe parowanie.
To dla rolnictwa jeden z najważniejszych sygnałów ostrzegawczych. Jak podkreślała Paulina Sobiesiak-Penszko, odpowiedzią nie może być wyłącznie reagowanie na kolejne susze. Woda musi być zatrzymywana wcześniej i możliwie blisko miejsca, w którym spada: w glebie, krajobrazie rolniczym, mokradłach i dolinach rzecznych. Potrzebna jest więc zarówno zmiana sposobu gospodarowania wodą, jak i odbudowa zdolności gleby do jej magazynowania.
Skala ekonomiczna problemu jest już dziś znacząca. Według wyliczeń Polskiego Instytutu Ekonomicznego wartość plonów traconych przeciętnie każdego roku wskutek suszy może sięgać 6,5 mld zł. Szacunek ten dotyczy zbóż, roślin bulwiastych i oleistych, a więc nie obejmuje wszystkich kosztów środowiskowych i gospodarczych suszy. (Polski Instytut Ekonomiczny)
Potrzebujemy programu adaptacji rolnictwa i całego systemu żywnościowego
Jednym z najważniejszych postulatów przedstawionych podczas debaty była potrzeba przygotowania krajowego programu adaptacji rolnictwa i całego systemu żywnościowego do zmiany klimatu. To istotne rozróżnienie. Bezpieczeństwo żywnościowe nie kończy się na polu. Żywność musi zostać przetworzona, zmagazynowana, przetransportowana i dostarczona mieszkańcom. Dlatego odporność trzeba budować jednocześnie w produkcji, przetwórstwie i dystrybucji.
Taki kierunek znalazł się również w rekomendacjach przygotowanych na Narodową Debatę. Ich celem jest zapewnienie mieszkańcom Polski dostępu do żywności w odpowiedniej ilości, jakości i cenie także w sytuacjach kryzysowych. Wśród proponowanych działań znalazły się m.in. uznanie ochrony gleby, wody i różnorodności biologicznej za podstawy bezpieczeństwa żywnościowego i przyznanie im priorytetowego znaczenia oraz rozwijanie lokalnych i regionalnych systemów żywnościowych.
Lokalność jako element odporności
W wystąpieniu Instytutu Grunt pojawił się również temat, który konsekwentnie podnosimy w naszych działaniach: znaczenie lokalnych i regionalnych systemów żywnościowych.
Nie chodzi przy tym o zastępowanie globalnego czy krajowego handlu wyłącznie lokalną produkcją. Chodzi o to, aby system nie był całkowicie zależny od długich, podatnych na zakłócenia łańcuchów dostaw i aby w sytuacji kryzysowej dysponował również zasobami znajdującymi się bliżej mieszkańców. Dlatego w rekomendacjach z debaty znalazły się także takie działania jak rozwój krótkich łańcuchów dostaw, lokalnego przetwórstwa i magazynowania, centrów agregacji podaży, targowisk czy sprzedaży bezpośredniej. Wskazano także na możliwość wykorzystania zamówień publicznych szkół, przedszkoli, szpitali i placówek pomocy społecznej do stabilizowania popytu na lokalną żywność i wzmacniania współpracy między miastami a ich rolniczym zapleczem.
To ważne również dlatego, że bezpieczeństwo żywnościowe w warunkach zmiany klimatu coraz mniej będzie zależało od jednego rozwiązania. Potrzebujemy jednocześnie odporniejszych gospodarstw, lepszego gospodarowania wodą i glebą, sprawnego przetwórstwa i dystrybucji oraz silniejszych powiązań lokalnych.
Od debaty do polityki państwa
Jednym z najważniejszych efektów Narodowej Debaty jest przygotowany przez interdyscyplinarny zespół zestaw rekomendacji dotyczących bezpieczeństwa obywateli i gospodarki, środowiska oraz państwa. Autorzy dokumentu wskazują, że mają one być przedmiotem dalszej dyskusji i znaleźć odzwierciedlenie m.in. w polityce klimatycznej Polski oraz przygotowywanym Krajowym Planie Adaptacji do Zmiany Klimatu.
Z perspektywy Instytutu Grunt szczególnie ważne jest to, że żywność i rolnictwo znalazły się w tej rozmowie jako jeden z elementów bezpieczeństwa państwa.
Narodowa Debata o Bezpieczeństwie Klimatycznym Polek i Polaków – nagranie Sejmu RP
.
Żywność, rolnictwo i my
Interesują cię: bepieczeństwo żywnościowe, lokalne polityki żywnościowe, rolnictwo, krótkie łańcuchy dostaw oraz rozwój lokalnej żywności? Zapisz się do newslettera i bądź na bieżąco z naszymi działaniami!
Zobacz inne aktualności
2026-08-19
Czy polskie miasta są odporne na kryzysy żywnościowe? Instytut Grunt prowadzi badanie 50 największych miast
Instytut Strategii Żywnościowych Grunt prowadzi badanie odporności polskich miast na kryzysy żywnościowe. Badanie jest realizowane pod patronatem Związku Miast Polskich oraz Unii Metropolii Polskich. Wypełnij ankietę.
2026-08-11
Instytut Grunt: dwa lata pracy nad zmianą systemu żywnościowego
Dwa lata temu powołałyśmy do życia Instytut Strategii Żywnościowych „Grunt”. Dostrzegłyśmy, że w Polsce brakuje organizacji, która patrzyłaby na żywność szeroko, wychodząc poza wąską soczewkę rolnictwa, handlu czy indywidualnych wyborów konsumentów.
2026-07-26
KOMENTARZ: Transformacja rolnictwa trwa. Referendum jej nie zatrzyma
Odrzucenie polityki klimatycznej nie zatrzyma suszy, przymrozków ani ekstremalnych upałów. Prawdziwe pytanie brzmi nie „czy” rolnictwo ma się zmieniać, ale jak przeprowadzić tę zmianę, aby zabezpieczyć produkcję i nie pozostawić rolników samych z jej kosztami.
2026-07-05
Mozaika Bio w GreenTable Bistro – bioróżnorodność jako fundament odporności środowiska, gospodarki i systemu żywnościowego
2 czerwca 2026 roku w warszawskim GreenTable Bistro Instytut Strategii Żywnościowych Grunt poprowadził warsztat „Mozaika Bio – bioróżnorodność jako fundament odporności środowiska, gospodarki i systemu żywnościowego”. Przy lokalnie i sezonowo zastawionym stole mieliśmy okazję rozmawiać o związku bioróżnorodności z produkcją żywności oraz o potrzebie zwiększania dostępu do lokalnych produktów.
