Jak Polki i Polacy rozumieją bezpieczeństwo żywnościowe
Bezpieczeństwo żywnościowe to pojęcie, które po protestach rolniczych w 2024 roku zrobiło zawrotną karierę. Doskonale wpisało się również w szerszą narrację dotyczącą bezpieczeństwa państwa i jego obywateli. Na skutek kryzysów i napięć geopolitycznych, z miesiąca na miesiąc tematy te zyskują na znaczeniu. Monitoring mediów ISP z 2024 roku, pokazał że ten termin zazwyczaj odnosi się do fizycznej dostępności żywności dla rosnącej populacji. Wspiera narracje o potrzebie utrzymania status quo w rolnictwie lub przemysłowych modeli produkcji. To zarazem przekaz nierzadko stojący w sprzeczności z postulatami dotyczącymi transformacji rolnictwa w stronę bardziej zrównoważonego i przyjaznego środowisku.
Niejednoznaczność publicznej debaty wokół bezpieczeństwa żywnościowego skłoniła nas do pogłębienia tego tematu w badaniu – zadając pytanie, jak to pojęcie rozumieją dziś Polki i Polacy. Wyniki badania potwierdzają, że świadomość dotycząca pojęcia bezpieczeństwa żywnościowego w społeczeństwie jest stosunkowo niska – tylko 34% respondentów zadeklarowało, że zetknęło się z tym terminem w ostatnim czasie. Znacznie częściej pojęcie to było znane osobom młodym (44% w grupie wiekowej 18–24 lata oraz 41% wśród osób w wieku 25–35 lat), osobom z wykształceniem wyższym (38%) oraz wyborcom Konfederacji.
Jakie elementy składają się na bezpieczeństwo żywnościowe
W kolejnym etapie badania uczestnikom przedstawiono pogłębioną definicję bezpieczeństwa żywnościowego – wykraczającą poza samą dostępność ilościową produktów. Ujęcie to uwzględniało także jakość żywności, zrównoważone metody produkcji, godne wynagrodzenie dla rolników, ochronę bioróżnorodności, a także troskę o społeczności lokalne i przyszłe pokolenia. Respondenci mogli wskazać dowolną liczbę elementów, które, ich zdaniem, składają się na bezpieczeństwo żywnościowe. Celem było zbadanie, czy społeczeństwo postrzega ten temat całościowo i które jego aspekty uważa za najważniejsze.
Warto zaznaczyć, że 21% badanych nie potrafiło odpowiedzieć na pytanie o definicję bezpieczeństwa żywnościowego, a 5% wprost zadeklarowało brak zainteresowania tym zagadnieniem. Pokazuje to, że dla wielu osób temat ten nadal nie jest oczywisty ani obecny w codziennej refleksji. Jednocześnie większość respondentów wskazała więcej niż jeden istotny element, co sugeruje, że złożoność problemu jest dostrzegana przynajmniej intuicyjnie.
Bezpieczeństwo żywnościowe w dobie kryzysów
Zaskakujące – szczególnie na tle uproszczonych przekazów medialnych –, że jedynie 32% badanych uznało fizyczny i ekonomiczny dostęp do odpowiedniej ilości żywności za kluczowy aspekt bezpieczeństwa żywnościowego. Warto dodać, że rozkład odpowiedzi nie różnił się istotnie między mieszkańcami wsi i miast. Obecna sytuacja geopolityczna wyraźnie wpływa na sposób postrzegania tego zagadnienia – przede wszystkim przez pryzmat potencjalnych zagrożeń. Dla 48% respondentów bezpieczeństwo żywnościowe oznacza przede wszystkim stabilność i ciągłość dostaw, niezależnie od kryzysów gospodarczych, klimatycznych czy konfliktów zbrojnych. Kolejne 39% wskazało potrzebę tworzenia przez państwo zapasów żywności na wypadek sytuacji kryzysowych.
Z kolei 37% uczestników badania uznało, że istotnym wymiarem bezpieczeństwa żywnościowego jest zrównoważony sposób produkcji. Bezpieczeństwo żywnościowe opiera się na produkcji, która wspiera lokalne społeczności oraz sprzyja ich zdrowiu i dobrostanowi. Tę odpowiedź najczęściej wybierały osoby w wieku 55–65 lat (44%) oraz mieszkające w miastach do 100 tysięcy mieszkańców (42%). Z kolei 35% respondentów wskazało konieczność utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kondycji jako warunku długofalowej produktywności i troski o przyszłe pokolenia. Pogląd ten był szczególnie silny wśród osób młodszych (18–24 lata – 45%, 25–35 lat – 41%) oraz osób z wyższym wykształceniem (41%).
Na potrzebę powszechnego dostępu do żywności wysokiej jakości zwróciło uwagę 27% badanych. Najmniej wskazań – 25% – uzyskał postulat zapewnienia rolnikom godnych warunków pracy, umożliwiających międzypokoleniową ciągłość w sektorze produkcji żywności. Mimo to co czwarty respondent postrzega ten aspekt jako istotny dla bezpieczeństwa żywnościowego.
Kto jest odpowiedzialny za bezpieczeństwo żywnościowe?
W odpowiedzi na pytanie o to, kto powinien ponosić główną odpowiedzialność za bezpieczeństwo żywnościowe w Polsce, 35% respondentów wskazało rolników. Warto odnieść to do pytania o elementy bezpieczeństwa żywnościowego. Tylko 25% respondentów wskazało w nim na godne warunki pracy rolników. Czy dla 10% społeczeństwa nie istnieje związek między odpowiedzialnością za zapewnienie podstawowego dobra dla obywateli a godnym wynagrodzeniem? Niewykluczone, że takie odpowiedzi mają związek z profilem demograficznym respondentów. Odpowiedzialność tę rolnikom zdecydowanie częściej przypisywali młodzi dorośli (w wieku 18–24 lat – 50%), osoby uczące się (74%) oraz wyborcy Konfederacji (44%).
Dla większości respondentów (59%) za bezpieczeństwo żywnościowe odpowiada rząd. Taką odpowiedź częściej wybierały osoby z wykształceniem wyższym (67%) oraz mieszkające w dużych miastach (68%). Unia Europejska została wskazana jako kluczowy aktor przez 30% badanych. Częściej wskazywały na nią kobiety (33%), osoby w wieku 18–35 lat (39%), z wykształceniem wyższym (34%), studiujące (42%), niepodejmujące decyzji zakupowych w gospodarstwie domowym (55%), a także wyborcy Koalicji Obywatelskiej (36%).
Dla 21% respondentów odpowiedzialność za bezpieczeństwo żywnościowe spoczywa na samorządach. 19% badanych wskazało polskie firmy przetwórcze jako ważnych uczestników tego procesu. Znacznie rzadziej wskazywano międzynarodowe koncerny spożywcze (10%) oraz sieci handlowe (9%). Zaledwie 16% badanych uznało, że odpowiedzialność w tym zakresie spoczywa na obywatelach.
Co wpływa pozytywnie na bezpieczeństwo żywnościowe
Zapytani o działania, które mogą pozytywnie wpływać na bezpieczeństwo żywnościowe, respondenci najczęściej wybierali wsparcie dla lokalnych rolników i producentów żywności oraz ochronę zasobów naturalnych (po 52%). Kolejne miejsca zajęły ograniczenie marnowania żywności (48%), rozwój rolnictwa ekologicznego i zrównoważonego (45%) oraz regulacje dotyczące jakości i bezpieczeństwa żywności (44%). Z odpowiedzi wynika, że Polki i Polacy utożsamiają bezpieczeństwo żywnościowe głównie z ochroną środowiska i ze wspieraniem lokalnych producentów. Kwestie infrastruktury, logistyki, edukacji czy rozwoju technologii są postrzegane jako mniej istotne. Znaczenie technologii jako czynnika wzmacniającego bezpieczeństwo żywnościowe znacznie częściej dostrzegają mieszkańcy dużych miast (44%) niż mieszkańcy wsi (28%).
Czy Polki i Polacy obawiają się o przyszłość żywności?
Choć żyjemy w świecie pełnych półek sklepowych – marnując 35% wytwarzanej żywności – wielu z nas dostrzega zagrożenia związane z dostępnością żywności. Zdecydowane obawy, że w ciągu najbliższej dekady niektóre produkty mogą stać się trudno dostępne lub zbyt drogie z powodu problemów z dostawami, wyraziło 19% respondentów. Kolejne 53% raczej podziela ten niepokój. Łącznie oznacza to, że ponad 70% społeczeństwa obawia się pogorszenia dostępu do żywności w nadchodzącej dekadzie. Tylko 2% badanych zadeklarowało brak takich obaw, a 14% raczej się ich nie spodziewa. Wyższy poziom niepokoju częściej wyrażali respondenci w wieku 34–45 lat (24%), osoby ze średnim wykształceniem (23%), mieszkańcy wsi (22%) oraz osoby o najniższych dochodach (28%). Z kolei umiarkowane obawy dominowały wśród osób do 24 roku życia (60%), z wyższym wykształceniem (57%) oraz badanych osiągających dochody netto w przedziale 7–10 tysięcy złotych.
Więcej na temat bezpieczeństwa żywnościowego przeczytasz w raporcie Instytutu Strategii Żywnościowych Grunt „Za daleko. Polki i Polacy o bezpieczeństwie żywnościowym”.
Pobierz raportŻywność, rolnictwo i my
Interesują cię: bepieczeństwo żywnościowe, lokalne polityki żywnościowe, rolnictwo, krótkie łańcuchy dostaw oraz rozwój lokalnej żywności? Zapisz się do newslettera i bądź na bieżąco z naszymi działaniami!
Zobacz inne artykuły
2026-10-17
Ogrody działkowe jako istotny element odporności żywnościowej miast
Polskie miasta mają silne tradycje związane z ogrodami działkowymi. Spełniają one szereg ważnych funkcji: są częścią terenów zielonych i ekosystemu miasta, elementem ochrony przyrody, zapleczem retencyjnym, bioróżnorodności, a także stanowią przeciwwagę dla miejskiej wyspy ciepła. Są miejscem rekreacji i wypoczynku, którego jedną z form są uprawy ogrodnicze, a to z kolei stanowi w wielu wypadkach swoistą kolektywną pamięć metod produkcji żywności – zasób szczególnej troski.
2026-08-11
Szklanka wody a brakująca polityka żywnościowa
Bezpłatna kranówka miała znaleźć się w ustawie o opakowaniach i odpadach opakowaniowych. Z najnowszej wersji projektu zniknęła. Ministerstwo Klimatu i Środowiska zapewnia, że wróci w osobnej ustawie, ale na razie nie znamy ani projektu, ani terminu jego przedstawienia. Spór o bezpłatną kranówkę mówi o Polsce więcej, niż mogłoby się wydawać. Pokazuje państwo sprawnie dzielące różne kwestie między sektory, ale wciąż słabo wyposażone w mechanizmy ich ponownego łączenia. Polityka żywnościowa jest potrzebna właśnie po to, aby zdrowie, środowisko, dostępność i gospodarka spotykały się przed podjęciem decyzji.
2026-07-17
Czy żywność uprawiana w mieście jest bezpieczna?
Czy żywność uprawiana w mieście jest bezpieczna? To pytanie nabiera znaczenia wraz z rosnącą popularnością miejskich ogródków, upraw balkonowych i farm wertykalnych. Odpowiedź nie jest jednoznaczna. Poniżej prezentujemy przegląd badań na ten temat oraz zestaw rozwiązań, które pozwalają cieszyć się własnoręcznie wyprodukowaną żywnością w przestrzeniach miejskich.
