Pakt Mediolański – czym jest i jak do niego przystąpić
W 2015 roku w Mediolanie odbyła się Światowa Wystawa EXPO, której hasło brzmiało „wyżywić planetę, energia dla życia”. Po raz pierwszy od początków idei światowych wystaw, czyli od 1851 roku, tematem wiodącym uczyniono ex aequo żywność i energię. Dwa odmienne zasoby, które traktujemy jak wielką oczywistość dnia codziennego, a których brak może spowodować chaos i załamanie znanego nam porządku świata.
Czym jest Pakt Mediolański?
Jednym z wydarzeń towarzyszących Expo, było podpisanie Paktu Mediolańskiego, zwanego też Paktem o Miejskiej Polityce Żywnościowej (Milan Urban Food Policy Pact). 15 października 2015 roku prezydenci, burmistrzowie i merowie ponad 100 miast z całego świata złożyli swoje podpisy pod dokumentem stanowiącym deklarację zaangażowania w zrównoważony rozwój systemów żywnościowych miast i regionów, a także bezpieczeństwa żywnościowego ich mieszkańców. Wśród pierwszych sygnatariuszy znalazła się Warszawa – przez wiele lat jedyne polskie miasto w tym gronie. Dopiero 20 kwietnia 2022 roku Pakt Mediolański podpisał Wrocław, a 27 czerwca 2024 roku do grona sygnatariuszy dołączył Kraków.
Czy twoja gmina powinna podpisać Pakt Mediolański?
Decyzję o podpisaniu warto poprzedzić zapoznaniem się z treścią tego dokumentu (dostępną na stronie https://www.milanurbanfoodpolicypact.org/wp-content/uploads/2020/12/Milan-Urban-Food-Policy-Pact-EN.pdf ). Jest to tekst, który uświadamia, że system żywnościowy to dużo bardziej złożony organizm niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka.
Samo podpisanie Paktu Mediolańskiego jest bardzo proste. I – co ważne – bezpłatne. Procedura obejmuje [1] przygotowanie pisma przewodniego informującego o zamiarze i powodach przystąpienia do Paktu. Do pisma dołącza się załącznik zawierający [2] zestawienie lokalnych aktywności w obszarze systemu żywnościowego. Forma opisania tych aktywności jest dowolna, choć powinna być raczej sygnalna niż szczegółowa i zawierać liczbowe efekty prowadzonych działań, np. ilość placówek objętych programem, ilość wydanych posiłków, ilość przeprowadzonych warsztatów, wielkość potencjału produkcji żywności, itd. Załącznik, roboczo zwany aplikacją, jest też dobrym miejscem do przedstawienia krótkiej charakterystyki samorządu – jego genius loci, najważniejszych faktów historycznych i obecnych wyzwań społeczno-gospodarczych – wszystko jednak przez pryzmat żywności i przyszłej polityki żywnościowej.
Sześć obszarów zrównoważonego systemu żywnościowego
Warto tu skorzystać z podpowiedzi, jaką oferują zapisy samego Paktu lub ramy działania (dostępne tu:https://www.milanurbanfoodpolicypact.org/framework-for-action/). Opisują one sześć dużych obszarów systemu żywnościowego, a więc:
- zarządzanie,
- zrównoważona dieta i żywienie,
- dostępność społeczna i ekonomiczna,
- produkcja żywności,
- łańcuchy dostaw i dystrybucji
- oraz odpady żywnościowe.
Każda praktycznie aktywność, zadanie, projekt czy program da się przyporządkować do któregoś z tych obszarów. Żadne miasto nie będzie miało na równi wypełnionych działaniami wszystkich sześciu obszarów – to także jest informacja o lokalnym systemie żywnościowym: o tym, gdzie jest wpływ, a gdzie go nie ma, który obszar wymaga większego zaopiekowania, jakich interesariuszy w poszczególnych sferach systemu żywnościowego mamy zlokalizowanych, a do których musimy dopiero dotrzeć, itp.
Do dokumentów warto dołączyć [3] list poparcia – o ile istnieje taka możliwość. W przypadku Wrocławia była to rekomendacja podpisana przez prorektorkę Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu oraz radę gastronomii – społeczny organ doradczy prezydenta miasta.
Gotową aplikację (pismo przewodnie wraz z załącznikiem i ewentualnymi listami poparcia) [4] należy przetłumaczyć na język angielski, a pliki w formacie pdf [5] wysłać na adres: MUFPP.Secretariat@comune.milano.it.
W kontaktach z Sekretariatem Paktu Mediolańskiego nie należy obawiać się komplikacji, gdyż model współpracy jest tu intuicyjny, prosty i przyjazny. Po zapoznaniu się z przesłanymi materiałami Sekretariat MUFPP (Paktu Mediolańskiego) przysyła [6] jednostronicowy oficjalny dokument, przeznaczony do podpisania przez prezydenta, burmistrza, mera lub ich zastępcę. W gestii każdego miasta czy regionu pozostaje, czy sygnowanie Paktu Mediolańskiego odbędzie się w zaciszu gabinetu czy podczas eventu z udziałem mieszkańców.
Żywność nie tylko na talerzu – jak Wrocław przygotowywał aplikację do Paktu Mediolańskiego
Podczas przygotowywania aplikacji dla Wrocławia informacji związanych z żywnością poszukiwano w miejscach oczywistych już na pierwszy rzut oka, takich jak żywienie zbiorowe w gminnych placówkach oświatowych czy programy profilaktyki zdrowotnej, ukierunkowane na przeciwdziałanie nadwadze i otyłości. Do takich kierunków należy też działalność społeczna i socjalna gminy, a więc domy pomocy i opieki społecznej, talony żywnościowe dla potrzebujących, wsparcie kuchni charytatywnych przy parafiach czy konkursy dla NGO związane z szeroko rozumianą żywnością i/lub edukacją żywieniową.
Jednak żywność może pojawiać się także w innych, nie tak oczywistych kontekstach. We Wrocławiu były to np. projekty naukowe finansowane przez gminę w ramach Miejskiego Programu Wsparcia Partnerstwa Szkolnictwa Wyższego i Nauki oraz Sektora Aktywności Gospodarczej „MOZART”. Jest to rozwiązanie polegające na finansowaniu partnerstw przedsiębiorstwa z naukowcem, który zobowiązuje się – w wyniku pracy badawczej – zaprojektować i wdrożyć rozwiązanie wyzwania istniejącego w firmie. Do programu wchodzą więc gotowe partnerstwa nauka-biznes z udokumentowanym wyzwaniem, a gmina poprzez stypendium dla naukowca finansuje rozwiązanie tego problemu, pośrednio wpływając na podniesienie konkurencyjności przedsiębiorstwa na rynku. Dzięki MOZARTowi powstało kilka ciekawych rozwiązań związanych z żywnością, np. zagospodarowanie odpadów po fermentacji browarniczej do produkcji pełnowartościowych przekąsek lub opracowanie receptury pieczywa o niskim indeksie glikemicznym dla lokalnej sieci piekarni.
System żywnościowy w mieście czy regionie nie istniałby bez wody. Woda jest nie tylko niezbędna do życia każdego organizmu na Ziemi, ale także do każdego etapu produkcji żywności (podlewanie, pojenie, mycie, linie produkcyjne, przetwarzanie, przygotowanie do spożycia, etc.). Dlatego już na samym początku rozważań na temat własnego systemu żywnościowego dobrze jest wodę uwzględnić – jako medium szczególnej wartości, mogące stanowić wąskie gardło wielu procesów, szczególnie w sytuacjach kryzysowych.
Zebranie danych z „własnego podwórka” jest stosunkowo prostym działaniem; gminy mają obowiązek co roku wykonywać i publikować raport o stanie gminy, który może być dobrym punktem wyjścia do „poszukiwania” żywności w mieście. Jeśli zaś starczy czasu i chęci, można pójść o krok dalej i pokusić się o próbę zebrania informacji o tym, co się w gminie dzieje bez udziału jej samej. Oferta instytucji niezależnych od gminy dopełni obrazu całości.
Więcej o tym, jak Wrocław przygotowuje się do stworzenia miejskiej polityki żywnościowej, znajdą Państwo w pierwszym webinarze Akademii Polityk Żywnościowych. Zapraszamy do rejestracji, aby otrzymać bezpłatny dostęp do materiałów.
Pakt Mediolański i co dalej?
Sygnowanie Paktu Mediolańskiego powinno mieć co najmniej dwie formalne konsekwencje: stworzenie miejskiej polityki żywnościowej (lub innego dokumentu o charakterze strategicznym związanego z żywnością) oraz powołanie koordynatora miejskiej polityki żywnościowej, który ten proces zaopiekuje. Koordynator jest jednocześnie osobą, która pozostaje w bieżącym kontakcie z Sekretariatem Paktu. Jednak przede wszystkim jest to osoba, która powinna wiedzieć najwięcej o miejskim/regionalnym systemie żywnościowym i jego uczestnikach; która uchwycone różne wątki i dysponuje wiedzą i narzędziami do ich łączenia.
Biuro Paktu Mediolańskiego ma dla miast – sygnatariuszy – bogatą ofertę współpracy. Są to fora globalne i regionalne, podczas których przedstawiciele miast poznają się, wymieniają się doświadczeniami i wypracowują nowe rozwiązania. Są to możliwości udziału w różnorodnych projektach sieciujących samorządy i sprzyjających tworzeniu trwałych relacji opartych na wspólne działanie. Są to wreszcie ciekawe webinary i prezentacje dobrych praktyk z całego świata. Dobre praktyki mają tu zresztą szczególne znaczenie – raz na dwa lata Biuro Paktu Mediolańskiego organizuje dla nich specjalny konkurs w podziale na kategorie tożsame z obszarami Paktu Mediolańskiego. Do dziś do tych konkursów zgłoszonych zostało 968 praktyk z 330 miast z 99 krajów całego świata. Zgłaszane rozwiązania mają bardzo różny zasięg i „kaliber” – trudno przecież oczekiwać, że małe miasto z zachodniej Afryki zrealizuje projekt porównywalny skalą z nowojorskim czy paryskim. Jednak rodzaj projektów oraz ich liczba pokazują zaangażowanie i wolę zmiany systemów żywnościowych na całym świecie. I to właśnie jest największą wartością tej „rywalizacji”.
Pakt Mediolański – korzyści dla miasta
Mediolan nie jest pierwszym miastem, które stworzyło własną politykę żywnościową, ale jest jedynym, które ma trzy walory: dokładnie przeanalizowany własny system żywnościowy, politykę, która sprawdziła się w trudnych realiach pandemii Covid-19 i chęć dzielenia się swoją wiedzą i doświadczeniem.
Błędem byłoby przeszczepianie rozwiązań Mediolanu w skali 1:1 do polskiego (lub jakiegokolwiek innego) samorządu. Miasta i regiony różnią się od siebie pod bardzo wieloma względami i to, co w jednym przypadku analitycy określą jako słabą stronę, w innym będzie silną przewagą konkurencyjną. Jednak praca włożona przez Mediolańczyków w poznawanie, opisywanie i systematyzowanie wiedzy o własnym systemie żywnościowym oraz doświadczenie z wdrażania różnorodnych projektów z tego zakresu stanowią inspirację, którą trudno zlekceważyć.
Bycie sygnatariuszem Paktu oznacza przynależność do społeczności samorządów, które wiedzą, że żywność jest zasobem strategicznym, podobnie jak woda i energia. A zasoby strategiczne obdarza się szczególną troską – to podstawa racjonalnego myślenia o bezpieczeństwie żywnościowym i suwerenności żywnościowej. Można oczywiście stworzyć politykę żywnościową bez wypełniania aplikacji i podpisywania deklaracji. Jeśli jednak chce się przygotować dokument rzetelny i skuteczny, trzeba dobrze poznać własny lokalny system żywnościowy.
Dziś Pakt Mediolański to 330 miast – sygnatariuszy z Europy, Azji, Australii i Oceanii oraz obu Ameryk. W tych samorządach żyje, rozwija się, uczy i pracuje 550 milionów mieszkańców – ludzi różnej płci, wieku, wyznania, preferencji żywieniowych, nawyków, aktywności fizycznej, a czasem także schorzeń i dolegliwości. Dziś to także społeczność, która może zmienić świat — społeczność, do której warto dołączyć.
Tekst został przygotowany przez Katarzynę Wysocką, koordynatorkę projektu polityka żywnościowa miasta w Wydziale Klimatu i Energii Urzędu Miejskiego Wrocławia
Żywność, rolnictwo i my
Interesują cię: bepieczeństwo żywnościowe, lokalne polityki żywnościowe, rolnictwo, krótkie łańcuchy dostaw oraz rozwój lokalnej żywności? Zapisz się do newslettera i bądź na bieżąco z naszymi działaniami!
Zobacz inne artykuły
2026-04-08
Lokalna polityka żywnościowa – plan działania w oparciu o dane
Każdy dokument strategiczny powinien powstać w oparciu o rzetelnie zebrane i przeanalizowane dane. Polityka żywnościowa również. W tym przypadku trudność polega na tym, że nie istnieją w Polsce dokumenty, które mogłyby stanowić algorytm postępowania lub przynajmniej inspirację. Dostępne są wzorce zagraniczne, właściwie z całego świata. Tu jednak stale należy mieć na uwadze przemyślaną adaptację tamtych pomysłów do tutejszych realiów.
2026-03-10
Jak zbudować silny lokalny rynek żywności?
Rozwój lokalnych rynków żywności stanie się jednym z ważniejszych elementów polityk miejskich, zdrowotnych i gospodarczych. Powód jest prosty: lokalne systemy żywnościowe zwiększają odporność miast, skracają łańcuchy dostaw, wzmacniają lokalne gospodarki i poprawiają jakość żywienia mieszkańców.
2026-01-08
Między transformacją a presją kosztów: prawa człowieka w sektorze rolno-spożywczym w 2025 roku
W grudniu 2025 roku ukazał się raport „Biznes i Prawa Człowieka: Postępy, wnioski i rekomendacje”, wydany przez UN Global Compact Network Poland. Prezeska Instytutu Straegii Żywnościowych Grunt, dr Paulina Sobiesiak-Penszko miałą okazję zaprezentować spojrzenie na prawa człowieka w sektorze rolno-spożywczym.
