Kto zostanie na wsi? W „Diagnozie Młodzieży 2026” piszemy o młodzieży wiejskiej i przyszłości polskiego rolnictwa
Ukazała się „Diagnoza Młodzieży 2026. Raport i rekomendacje” – jedno z najważniejszych opracowań ostatnich lat poświęconych sytuacji młodego pokolenia w Polsce. Publikacja, przygotowana przez Polskie Towarzystwo Polityki Społecznej na zlecenie Ministerstwa Edukacji Narodowej, ma być punktem wyjścia do prac nad Krajową Strategią Młodzieżową.
W raporcie znalazł się tekst dr Pauliny Sobiesiak-Penszko, prezeski Instytutu Strategii Żywnościowych Grunt, poświęcony sytuacji i potrzebom młodzieży wiejskiej.
Młodzież wiejska i przyszłość polskiej żywności
W debacie o młodym pokoleniu dużo mówi się o edukacji, zdrowiu psychicznym, rynku pracy, mieszkalnictwie czy nowych technologiach. Te tematy dotyczą także młodych ludzi mieszkających na wsi. W ich przypadku dochodzi jednak jeszcze jedno zasadnicze pytanie: czy będą chcieli i mogli wiązać swoją przyszłość z rolnictwem, lokalną przedsiębiorczością, przetwórstwem i rozwojem obszarów wiejskich.
Od tej odpowiedzi zależy znacznie więcej niż indywidualne wybory zawodowe. Zależy od niej przyszłość polskiej żywności.
Polskie rolnictwo stoi u progu demograficznego tsunami. Rolnicy się starzeją, w wielu gospodarstwach brakuje następców, młodzi ludzie wyjeżdżają do miast, a produkcja rolna staje się coraz bardziej ryzykowna ekonomicznie. Tego problemu nie da się rozwiązać samymi dopłatami ani pojedynczymi programami wsparcia. Potrzebujemy polityki publicznej, która potraktuje młodych mieszkańców wsi jako ważnych uczestników systemu żywnościowego.
Przeczytaj raport
Trzeba odbudować prestiż zawodu rolnika
Jednym z kluczowych działań jest wzmocnienie rolnictwa, potencjału rozwojowego obszarów wiejskich oraz zawodu rolnika jako profesji o strategicznym znaczeniu dla bezpieczeństwa i stabilności państwa.
Te kwestie powinny mocno wybrzmieć w debacie o młodzieży. Trudno zachęcać młodych ludzi do pozostania na wsi albo przejmowania gospodarstw, jeśli zawód rolnika kojarzy się głównie z ciężką pracą, niepewnym dochodem, biurokracją, zależnością od pogody i niskim uznaniem społecznym.
Rolnictwo wymaga dziś ogromnej wiedzy, kompetencji technologicznych, umiejętności zarządzania, znajomości rynku, współpracy i odporności na kryzysy. Rolnik jest przedsiębiorcą, producentem żywności i jednym z kluczowych uczestników transformacji klimatycznej. Od jego pracy zależy codzienny dostęp do żywności, stabilność lokalnych gospodarek i bezpieczeństwo państwa.
Dlatego prestiż zawodu rolnika nie może być budowany głównie kampaniami wizerunkowymi. Potrzebne są realne warunki rozwoju: dostęp do ziemi, kapitału, doradztwa, edukacji, infrastruktury, rynków zbytu i stabilnych zasad prowadzenia działalności. Młodzi ludzie muszą widzieć, że rolnictwo może być zawodem przyszłości, a nie wyborem z braku alternatywy.
Wieś potrzebuje przyszłości, nie sentymentu
Jeśli chcemy, by młodzi ludzie zostawali na wsi, wracali do niej albo przejmowali gospodarstwa, muszą mieć do tego powody. Potrzebują dobrej edukacji, transportu publicznego, usług publicznych, kultury, internetu, mieszkań, godnej pracy i wpływu na decyzje podejmowane lokalnie.
Bez tych warunków rozmowa o zastępowalności pokoleń w rolnictwie pozostanie życzeniowa. Trudno oczekiwać od młodych ludzi, że będą rozwijać gospodarstwa, inwestować w przetwórstwo, krótkie łańcuchy dostaw czy lokalną przedsiębiorczość, jeśli codzienne życie na wsi oznacza ograniczony dostęp do podstawowych usług.
Wieś nie może być opisywana wyłącznie językiem tradycji i dziedzictwa. To przestrzeń produkcji żywności, ochrony zasobów, adaptacji do zmiany klimatu, innowacji społecznych i gospodarczych. Stanie się miejscem przyszłości tylko wtedy, gdy młodzi ludzie będą mogli dobrze w niej żyć.
Bez młodych nie będzie odpornego rolnictwa
W Instytucie Grunt od początku podkreślamy, że bezpieczeństwo żywnościowe zaczyna się dużo wcześniej niż przy sklepowej półce. Zależy od tego, kto produkuje żywność, w jakich warunkach, na jakich zasadach i jak silne są lokalne łańcuchy dostaw.
Dlatego perspektywa młodzieży wiejskiej jest tak ważna. Jeśli młodzi ludzie nie zobaczą dla siebie miejsca w rolnictwie i na obszarach wiejskich, Polska będzie coraz bardziej zależna od długich, podatnych na kryzysy łańcuchów dostaw. Osłabną gospodarstwa rodzinne, lokalne rynki żywności i zdolność kraju do reagowania na kryzysy.
Zastępowalność pokoleń na wsi to sprawa strategiczna. Dotyczy rolników, konsumentów, samorządów i państwa. Bez młodych ludzi nie będzie silnego rolnictwa. Bez silnego rolnictwa trudno mówić o suwerenności żywnościowej i stabilności państwa.
„Diagnoza Młodzieży 2026” pokazuje, że polityka młodzieżowa powinna opierać się na danych, dialogu i realnym rozumieniu warunków życia młodych ludzi. W przypadku młodzieży wiejskiej oznacza to odejście od uśrednionego obrazu młodego pokolenia.
Młodzi mieszkańcy wsi mierzą się z wieloma podobnymi wyzwaniami jak ich rówieśnicy w miastach, ale funkcjonują w innych warunkach. Brak transportu, oddalenie od usług, mniejsza oferta edukacyjna i kulturalna, ograniczony dostęp do specjalistycznego wsparcia czy presja związana z przejmowaniem rodzinnych gospodarstw zawężają ich wybory życiowe.
Krajowa Strategia Młodzieżowa powinna uwzględniać specyfikę obszarów wiejskich i powiązać ją z polityką rolną, klimatyczną, edukacyjną, transportową, mieszkaniową i żywnościową. Od tego zależy odpowiedź na jedno z najważniejszych pytań: kto będzie nas karmić za 10, 20 i 30 lat?
Pełna „Diagnoza Młodzieży 2026” wraz z tekstem dr Pauliny Sobiesiak-Penszko jest dostępna na stronie Ministerstwa Edukacji Narodowej.
Przeczytaj raportŻywność, rolnictwo i my
Interesują cię: bepieczeństwo żywnościowe, lokalne polityki żywnościowe, rolnictwo, krótkie łańcuchy dostaw oraz rozwój lokalnej żywności? Zapisz się do newslettera i bądź na bieżąco z naszymi działaniami!
Zobacz inne artykuły
2026-05-09
Permakultura jako systemowy fundament bezpieczeństwa żywnościowego i regeneracji tkanki miejskiej
Współczesny obraz permakultury często cierpi na błąd uproszczenia, bywając utożsamianym wyłącznie z niszową metodą uprawy warzyw czy projektowaniem przydomowych ekogródków. Tymczasem wnikliwa analiza tego rozwiązania ukazuje je jako głęboko interdyscyplinarną metodologię projektową oraz szkołę tworzenia trwałych, samoregulujących się systemów, które przenikają każdą sferę ludzkiej aktywności. W centrum wspomnianej koncepcji nie znajdują się wyłącznie rośliny, lecz przede wszystkim ludzie, ich siedliska oraz sposoby, w jakie się organizują.
2026-04-08
Lokalna polityka żywnościowa – plan działania w oparciu o dane
Każdy dokument strategiczny powinien powstać w oparciu o rzetelnie zebrane i przeanalizowane dane. Polityka żywnościowa również. W tym przypadku trudność polega na tym, że nie istnieją w Polsce dokumenty, które mogłyby stanowić algorytm postępowania lub przynajmniej inspirację. Dostępne są wzorce zagraniczne, właściwie z całego świata. Tu jednak stale należy mieć na uwadze przemyślaną adaptację tamtych pomysłów do tutejszych realiów.
2026-03-03
Pakt Mediolański – czym jest i jak do niego przystąpić
W 2015 roku w Mediolanie odbyła się Światowa Wystawa EXPO, której hasło brzmiało „wyżywić planetę, energia dla życia”. Po raz pierwszy od początków idei światowych wystaw, czyli od 1851 roku, tematem wiodącym uczyniono ex aequo żywność i energię. Dwa odmienne zasoby, które traktujemy jak wielką oczywistość dnia codziennego, a których brak może spowodować chaos i załamanie znanego nam porządku świata.
