Więcej niż klimat – ekspertki Instytutu Strategii Żywnościowych Grunt o budowaniu narracji o rolnictwie i zmianie klimatu
Więcej niż klimat to nie tylko tytuł przewodnika Fundacji Huba, ale i zaproszenie do rozmowy o tym, jak łączyć kwestie klimatyczne z innymi wyzwaniami społecznymi. Publikacja powstała w ramach projektu „Więcej niż klimat”, realizowanego od lutego do października 2024 roku, z udziałem ponad 20 organizacji. Zawiera artykuły o budowaniu narracji, relacjach między klimatem a pracą, migracjami, ekonomią czy rolnictwem. Jej głównym celem jest pokazanie, że skuteczna komunikacja klimatyczna wymaga wychodzenia poza schemat mówienia wyłącznie o emisjach i szukania powiązań z codziennym życiem, prawami człowieka i sprawiedliwością społeczną.
Ważny wkład w publikację wniosły ekspertki Instytutu Strategii Żywnościowych Grunt – dr Paulina Sobiesiak-Penszko i Katarzyna Banul-Wójcikowska. W rozdziale „Jak ugryźć rolnictwo?” pokazują, że dyskusja o rolnictwie i klimacie jest dziś nie tylko spolaryzowana, ale i pełna uproszczeń, które utrudniają znalezienie realnych rozwiązań.
Pobierz raport Więcej niż klimatDlaczego potrzebujemy nowej narracji o rolnictwie?
Autorki zwracają uwagę, że w debacie publicznej po protestach rolników w 2024 roku utrwaliła się narracja, w której transformacja klimatyczna jawi się jako zagrożenie dla polskiego i europejskiego rolnictwa. Europejski Zielony Ład często jest przedstawiany jako projekt oderwany od rzeczywistości. Bywa też wskazywany jako element spiskowych teorii o niszczeniu konkurencyjności polskich producentów.
Brak wiedzy o rolnictwie w mediach i społeczeństwie, oraz przekonanie, że „nie-rolnicy” nie mają prawa wypowiadać się w tej sprawie, sprzyjają szerzeniu dezinformacji. Dyskusja często pomija szerszy kontekst systemu żywnościowego – obejmującego przetwórstwo, dystrybucję i handel. A to te elemety w dużej mierze decydują o opłacalności pracy rolników.
Tematy, które blokują rozmowę
Jednym z przykładów jest tzw. „pułapka mięsa” – gdy debata o transformacji rolnictwa sprowadza się do postulatu całkowitej rezygnacji z mięsa. To wywołuje silny opór i zamyka dyskusję. Ekspertki sugerują, by zamiast tego koncentrować się na neutralniej odbieranych argumentach, np. o zdrowotnych korzyściach ograniczenia spożycia mięsa.
Szukanie wspólnych punktów – susza jako przykład
Susza to problem, który dotyka wszystkich: rolników, konsumentów i ekologów. Może więc być dobrym punktem wyjścia do wspólnej rozmowy. Rozwiązania oparte na przyrodzie – jak zadrzewienia śródpolne czy zwiększanie bioróżnorodności upraw – są często tańsze i trwalsze niż technologiczne „szybkie naprawy”.
Bezpieczeństwo żywnościowe – więcej niż ilość żywności
W debacie bezpieczeństwo żywnościowe bywa używane jako argument przeciw politykom klimatycznym, często w wąskim znaczeniu zapewnienia odpowiedniej ilości jedzenia. Tymczasem włączenie w narrację kwestii długoterminowej żyzności gleb, ochrony bioróżnorodności i wpływu zmian klimatu może pomóc w budowaniu wspólnego języka między różnymi stronami.
Konsumenci – brakujący uczestnicy debaty
Konsumenci są zwykle przedstawiani jako bierni odbiorcy lub winowajcy systemu. Tymczasem mają realny wpływ na jego kształt – od wyborów zakupowych po presję na polityki publiczne. Włączenie ich w rozmowę o systemie żywnościowym może zwiększyć świadomość i zrozumienie powiązań między klimatem, gospodarką a codziennym życiem.
Wnioski – więcej niż klimat w rolnictwie
Rozmowa o transformacji rolnictwa wymaga zmiany sposobu, w jaki ją prowadzimy. Potrzebujemy narracji, która:
- nie dzieli, lecz łączy rolników i konsumentów, miasto i wieś,
- nie sprowadza transformacji do walki z mięsem,
- pokazuje, że ochrona środowiska i bezpieczeństwo żywnościowe to wspólny interes,
- uwzględnia pełen obraz systemu żywnościowego, a nie tylko rolników.
„Więcej niż klimat” to przewodnik dla wszystkich, którzy chcą mówić o kryzysie klimatycznym w sposób łączący różne perspektywy. Tekst „Jak ugryźć rolnictwo?” autorstwa ekspertek Instytutu Strategii Żywnościowych Grunt jest zaproszeniem do rozmowy, w której zamiast budować barykady, budujemy mosty.
Żywność, rolnictwo i my
Interesują cię: bepieczeństwo żywnościowe, lokalne polityki żywnościowe, rolnictwo, krótkie łańcuchy dostaw oraz rozwój lokalnej żywności? Zapisz się do newslettera i bądź na bieżąco z naszymi działaniami!
Zobacz inne artykuły
2026-10-17
Ogrody działkowe jako istotny element odporności żywnościowej miast
Polskie miasta mają silne tradycje związane z ogrodami działkowymi. Spełniają one szereg ważnych funkcji: są częścią terenów zielonych i ekosystemu miasta, elementem ochrony przyrody, zapleczem retencyjnym, bioróżnorodności, a także stanowią przeciwwagę dla miejskiej wyspy ciepła. Są miejscem rekreacji i wypoczynku, którego jedną z form są uprawy ogrodnicze, a to z kolei stanowi w wielu wypadkach swoistą kolektywną pamięć metod produkcji żywności – zasób szczególnej troski.
2026-08-11
Szklanka wody a brakująca polityka żywnościowa
Bezpłatna kranówka miała znaleźć się w ustawie o opakowaniach i odpadach opakowaniowych. Z najnowszej wersji projektu zniknęła. Ministerstwo Klimatu i Środowiska zapewnia, że wróci w osobnej ustawie, ale na razie nie znamy ani projektu, ani terminu jego przedstawienia. Spór o bezpłatną kranówkę mówi o Polsce więcej, niż mogłoby się wydawać. Pokazuje państwo sprawnie dzielące różne kwestie między sektory, ale wciąż słabo wyposażone w mechanizmy ich ponownego łączenia. Polityka żywnościowa jest potrzebna właśnie po to, aby zdrowie, środowisko, dostępność i gospodarka spotykały się przed podjęciem decyzji.
2026-07-17
Czy żywność uprawiana w mieście jest bezpieczna?
Czy żywność uprawiana w mieście jest bezpieczna? To pytanie nabiera znaczenia wraz z rosnącą popularnością miejskich ogródków, upraw balkonowych i farm wertykalnych. Odpowiedź nie jest jednoznaczna. Poniżej prezentujemy przegląd badań na ten temat oraz zestaw rozwiązań, które pozwalają cieszyć się własnoręcznie wyprodukowaną żywnością w przestrzeniach miejskich.
