Więcej niż klimat – ekspertki Instytutu Strategii Żywnościowych Grunt o budowaniu narracji o rolnictwie i zmianie klimatu
Więcej niż klimat to nie tylko tytuł przewodnika Fundacji Huba, ale i zaproszenie do rozmowy o tym, jak łączyć kwestie klimatyczne z innymi wyzwaniami społecznymi. Publikacja powstała w ramach projektu „Więcej niż klimat”, realizowanego od lutego do października 2024 roku, z udziałem ponad 20 organizacji. Zawiera artykuły o budowaniu narracji, relacjach między klimatem a pracą, migracjami, ekonomią czy rolnictwem. Jej głównym celem jest pokazanie, że skuteczna komunikacja klimatyczna wymaga wychodzenia poza schemat mówienia wyłącznie o emisjach i szukania powiązań z codziennym życiem, prawami człowieka i sprawiedliwością społeczną.
Ważny wkład w publikację wniosły ekspertki Instytutu Strategii Żywnościowych Grunt – dr Paulina Sobiesiak-Penszko i Katarzyna Banul-Wójcikowska. W rozdziale „Jak ugryźć rolnictwo?” pokazują, że dyskusja o rolnictwie i klimacie jest dziś nie tylko spolaryzowana, ale i pełna uproszczeń, które utrudniają znalezienie realnych rozwiązań.
Pobierz raport Więcej niż klimatDlaczego potrzebujemy nowej narracji o rolnictwie?
Autorki zwracają uwagę, że w debacie publicznej po protestach rolników w 2024 roku utrwaliła się narracja, w której transformacja klimatyczna jawi się jako zagrożenie dla polskiego i europejskiego rolnictwa. Europejski Zielony Ład często jest przedstawiany jako projekt oderwany od rzeczywistości. Bywa też wskazywany jako element spiskowych teorii o niszczeniu konkurencyjności polskich producentów.
Brak wiedzy o rolnictwie w mediach i społeczeństwie, oraz przekonanie, że „nie-rolnicy” nie mają prawa wypowiadać się w tej sprawie, sprzyjają szerzeniu dezinformacji. Dyskusja często pomija szerszy kontekst systemu żywnościowego – obejmującego przetwórstwo, dystrybucję i handel. A to te elemety w dużej mierze decydują o opłacalności pracy rolników.
Tematy, które blokują rozmowę
Jednym z przykładów jest tzw. „pułapka mięsa” – gdy debata o transformacji rolnictwa sprowadza się do postulatu całkowitej rezygnacji z mięsa. To wywołuje silny opór i zamyka dyskusję. Ekspertki sugerują, by zamiast tego koncentrować się na neutralniej odbieranych argumentach, np. o zdrowotnych korzyściach ograniczenia spożycia mięsa.
Szukanie wspólnych punktów – susza jako przykład
Susza to problem, który dotyka wszystkich: rolników, konsumentów i ekologów. Może więc być dobrym punktem wyjścia do wspólnej rozmowy. Rozwiązania oparte na przyrodzie – jak zadrzewienia śródpolne czy zwiększanie bioróżnorodności upraw – są często tańsze i trwalsze niż technologiczne „szybkie naprawy”.
Bezpieczeństwo żywnościowe – więcej niż ilość żywności
W debacie bezpieczeństwo żywnościowe bywa używane jako argument przeciw politykom klimatycznym, często w wąskim znaczeniu zapewnienia odpowiedniej ilości jedzenia. Tymczasem włączenie w narrację kwestii długoterminowej żyzności gleb, ochrony bioróżnorodności i wpływu zmian klimatu może pomóc w budowaniu wspólnego języka między różnymi stronami.
Konsumenci – brakujący uczestnicy debaty
Konsumenci są zwykle przedstawiani jako bierni odbiorcy lub winowajcy systemu. Tymczasem mają realny wpływ na jego kształt – od wyborów zakupowych po presję na polityki publiczne. Włączenie ich w rozmowę o systemie żywnościowym może zwiększyć świadomość i zrozumienie powiązań między klimatem, gospodarką a codziennym życiem.
Wnioski – więcej niż klimat w rolnictwie
Rozmowa o transformacji rolnictwa wymaga zmiany sposobu, w jaki ją prowadzimy. Potrzebujemy narracji, która:
- nie dzieli, lecz łączy rolników i konsumentów, miasto i wieś,
- nie sprowadza transformacji do walki z mięsem,
- pokazuje, że ochrona środowiska i bezpieczeństwo żywnościowe to wspólny interes,
- uwzględnia pełen obraz systemu żywnościowego, a nie tylko rolników.
„Więcej niż klimat” to przewodnik dla wszystkich, którzy chcą mówić o kryzysie klimatycznym w sposób łączący różne perspektywy. Tekst „Jak ugryźć rolnictwo?” autorstwa ekspertek Instytutu Strategii Żywnościowych Grunt jest zaproszeniem do rozmowy, w której zamiast budować barykady, budujemy mosty.
Żywność, rolnictwo i my
Interesują cię: bepieczeństwo żywnościowe, lokalne polityki żywnościowe, rolnictwo, krótkie łańcuchy dostaw oraz rozwój lokalnej żywności? Zapisz się do newslettera i bądź na bieżąco z naszymi działaniami!
Zobacz inne artykuły
2026-04-08
Lokalna polityka żywnościowa – plan działania w oparciu o dane
Każdy dokument strategiczny powinien powstać w oparciu o rzetelnie zebrane i przeanalizowane dane. Polityka żywnościowa również. W tym przypadku trudność polega na tym, że nie istnieją w Polsce dokumenty, które mogłyby stanowić algorytm postępowania lub przynajmniej inspirację. Dostępne są wzorce zagraniczne, właściwie z całego świata. Tu jednak stale należy mieć na uwadze przemyślaną adaptację tamtych pomysłów do tutejszych realiów.
2026-03-03
Pakt Mediolański – czym jest i jak do niego przystąpić
W 2015 roku w Mediolanie odbyła się Światowa Wystawa EXPO, której hasło brzmiało „wyżywić planetę, energia dla życia”. Po raz pierwszy od początków idei światowych wystaw, czyli od 1851 roku, tematem wiodącym uczyniono ex aequo żywność i energię. Dwa odmienne zasoby, które traktujemy jak wielką oczywistość dnia codziennego, a których brak może spowodować chaos i załamanie znanego nam porządku świata.
2026-03-10
Jak zbudować silny lokalny rynek żywności?
Rozwój lokalnych rynków żywności stanie się jednym z ważniejszych elementów polityk miejskich, zdrowotnych i gospodarczych. Powód jest prosty: lokalne systemy żywnościowe zwiększają odporność miast, skracają łańcuchy dostaw, wzmacniają lokalne gospodarki i poprawiają jakość żywienia mieszkańców.
