Czy polskie miasta są odporne na kryzysy żywnościowe? Instytut Grunt prowadzi badanie 50 największych miast
Instytut Strategii Żywnościowych Grunt prowadzi badanie odporności polskich miast na kryzysy żywnościowe. Badanie jest realizowane pod patronatem Związku Miast Polskich oraz Unii Metropolii Polskich.
Kryzys żywnościowy nie sprowadza się do fizycznego braku produktów. Może oznaczać również gwałtowny wzrost cen czy zakłócenia w transporcie i dystrybucji. Źródła takich zakłóceń są różne: od przerwanych łańcuchów dostaw i awarii infrastruktury po ekstremalne zjawiska pogodowe, kryzys energetyczny czy konflikt zbrojny. Skutki kryzysu nie dotykają przy tym wszystkich w takim samym stopniu. Szczególnie narażone mogą być osoby o niskich dochodach, osoby starsze, przewlekle chore, z niepełnosprawnościami oraz zależne od usług publicznych lub pomocy innych osób.
Celem badania jest rozpoznanie, jak miasta przygotowują się na sytuacje, w których mieszkańcy mogą mieć utrudniony dostęp do żywności.
Bezpieczeństwo żywnościowe jako element odporności miasta
Odporność żywnościowa miasta oznacza zdolność całego lokalnego systemu do przygotowania się na zakłócenia, działania podczas kryzysu i wyciągania wniosków z wcześniejszych doświadczeń.
Samorządy nie odpowiadają bezpośrednio za produkcję żywności ani za działanie całego systemu dostaw. Mają jednak konkretne obowiązki związane z zapewnieniem dostępu do żywności w sytuacjach kryzysowych. Ustawa z 5 grudnia 2024 roku o ochronie ludności i obronie cywilnej zobowiązuje wójtów, burmistrzów i prezydentów miast do zapewnienia zasobów potrzebnych do wykonywania zadań ochrony ludności przez co najmniej trzy dni trwania zagrożenia. To właśnie ten zapis stał się przyczynkiem do dyskusji o tym, jak samorządy mają się do takiego zadania przygotować.
Realizacja tego obowiązku nie musi oznaczać gromadzenia całej potrzebnej żywności w miejskich magazynach, ale w praktyce wymaga rozpoznania lokalnej infrastruktury, określenia odpowiedzialności oraz przygotowania współpracy z podmiotami zajmującymi się przechowywaniem, przygotowaniem, transportem i dystrybucją żywności.
Zakres badania
Badanie obejmuje 50 największych gmin miejskich w Polsce. Koncentrujemy się na następujących obszarach:
- rozpoznawaniu zagrożeń, które mogą ograniczyć mieszkańcom dostęp do żywności;
- obecności bezpieczeństwa żywnościowego w miejskich strategiach, planach zarządzania kryzysowego i innych dokumentach;
- procedurach reagowania, podziale odpowiedzialności i współpracy pomiędzy miejskimi jednostkami;
- zasobach, które mogą zostać wykorzystane podczas kryzysu, takich jak stołówki, kuchnie, magazyny, czy punkty dystrybucji;
- rozpoznawaniu potrzeb grup szczególnie narażonych oraz możliwościach dotarcia do nich z pomocą;
- współpracy samorządów z organizacjami społecznymi, handlem czy lokalnymi producentami;
- roli targowisk, krótkich łańcuchów dostaw oraz innych elementów lokalnego systemu żywnościowego;
- barierach, które utrudniają przygotowanie miast na kryzysy żywnościowe.
Badanie dotyczy zarówno formalnych rozwiązań, jak i codziennej praktyki działania. Interesuje nas to, jakie zasoby mają miasta, jak organizują współpracę, z jakich doświadczeń korzystają oraz czego potrzebują, aby lepiej przygotować się na przyszłe zakłócenia. W tym celu prowadzimy analizy miejskich dokumentów, przygotowaliśmy ankietę dla miast. Prowadzimy także wywiady pogłębione z przedstawicielami wybranych samorządów.
Wiedza potrzebna do działania
Badanie ma charakter diagnostyczny. Ankieta skierowana do miast nie jest kontrolą ani audytem. Jej zadaniem jest zebranie możliwie szerokiej wiedzy o rozwiązaniach stosowanych przez samorządy, istniejących lukach, dobrych praktykach oraz potrzebnym wsparciu. Ostatnie kontrole NIK dotyczące zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego przez kluczowe ministerstwa pokazały, że temat ten w zarządzaniu kryzysowym nie zajmował dotąd należnego miejsca. Nasze badanie ma pomóc miastom lepiej przygotować się na kryzysy żywnościowe i wzmacniać ich odporność na przyszłe zagrożenia.
Zebrane informacje będą podstawą rekomendacji dla miast, administracji centralnej, wojewodów, organizacji społecznych i partnerów lokalnych. Powstanie również zbiór rozwiązań, z których będą mogły korzystać samorządy pracujące nad wzmocnieniem własnej odporności żywnościowej.
Linki do badania ankietowego
Serdecznie zapraszamy do wypełnienia anonimowej ankiety włodarzy miast, pracowników wydziałów kryzysowych, spraw społecznych, rozwoju miasta i pracowników służb. Ankieta została przygotowana w 3 wersjach tak, aby osoby odpowiedzialne w mieście za różne aspekty bezpieczeństwa żywnościowego odpowiadały na pytania zgodne z ich kompetencjami. Każda z ankiet zawiera 15-20 pytań, a jej wypełnienie zajmie około 20 min.
Ankieta strategiczna – skierowana do włodarzy oraz pracowników jednostek zajmujących się rozwojem miast
Przejdź do ankietyAnkieta specjalistyczna: zarządzanie kryzysowe – skierowana do pracowników jednostek odpowiedzialnych za zarządzanie kryzysowe oraz służb
Przejdź do ankietyAnkieta specjalistyczna: sprawy społeczne – skierowana do pracowników jednostek odpowiedzialnych za sprawy społeczne
Przejdź do ankietyŻywność, rolnictwo i my
Interesują cię: bepieczeństwo żywnościowe, lokalne polityki żywnościowe, rolnictwo, krótkie łańcuchy dostaw oraz rozwój lokalnej żywności? Zapisz się do newslettera i bądź na bieżąco z naszymi działaniami!
Zobacz inne aktualności
2026-08-11
Instytut Grunt: dwa lata pracy nad zmianą systemu żywnościowego
Dwa lata temu powołałyśmy do życia Instytut Strategii Żywnościowych „Grunt”. Dostrzegłyśmy, że w Polsce brakuje organizacji, która patrzyłaby na żywność szeroko, wychodząc poza wąską soczewkę rolnictwa, handlu czy indywidualnych wyborów konsumentów.
2026-07-26
KOMENTARZ: Transformacja rolnictwa trwa. Referendum jej nie zatrzyma
Odrzucenie polityki klimatycznej nie zatrzyma suszy, przymrozków ani ekstremalnych upałów. Prawdziwe pytanie brzmi nie „czy” rolnictwo ma się zmieniać, ale jak przeprowadzić tę zmianę, aby zabezpieczyć produkcję i nie pozostawić rolników samych z jej kosztami.
2026-07-05
Mozaika Bio w GreenTable Bistro – bioróżnorodność jako fundament odporności środowiska, gospodarki i systemu żywnościowego
2 czerwca 2026 roku w warszawskim GreenTable Bistro Instytut Strategii Żywnościowych Grunt poprowadził warsztat „Mozaika Bio – bioróżnorodność jako fundament odporności środowiska, gospodarki i systemu żywnościowego”. Przy lokalnie i sezonowo zastawionym stole mieliśmy okazję rozmawiać o związku bioróżnorodności z produkcją żywności oraz o potrzebie zwiększania dostępu do lokalnych produktów.
2026-06-28
II Kongres Miasta dla Suwerenności Żywnościowej – duma z pracy rolnika, agrointegracja i bezpieczeństwo żywnościowe
II Kongres Miasta dla Suwerenności Żywnościowej to przestrzeń pogłębionej rozmowy o tym, jak miasta, samorządy, rolnicy, instytucje publiczne, naukowcy i konsumenci mogą wspólnie budować odporne lokalne systemy żywnościowe. Wydarzenie pokazało, że suwerenność żywnościowa nie jest wyłącznie kwestią produkcji jedzenia, lecz szerokim zagadnieniem obejmującym klimat, zdrowie, planowanie przestrzenne, relacje społeczne, infrastrukturę, edukację, bezpieczeństwo państwa oraz przyszłość pracy w rolnictwie.
