Kolejne protesty rolnicze – komentarz Instytutu Strategii Żywnościowych Grunt
Trwają kolejne protesty rolników. Frustracja na wsi narasta i jest w pełni zrozumiała. Po dramatycznych informacjach od plantatorów warzyw i owoców, którym nie opłacało się zbierać plonów, do głosu dochodzą producenci pszenicy, wieprzowiny i mleka. Wszyscy zderzają się z tą samą ścianą: globalną presją cenową, która sprawia, że rolnictwo staje się coraz bardziej niestabilnym sektorem.
Jednak w obecnym kryzysie problemem są nie tylko niskie ceny w skupach. To efekt nakładających się na siebie wyzwań: zmiany klimatu, kryzysu różnorodności biologicznej oraz braku długofalowej wizji rozwoju wsi i rolnictwa. Tym razem rolnicy nie domagają się rekompensat, a mechanizmów, które zapewnią im miejsce na rynku i sprawiedliwy dochód.
Pułapka masowości i globalnej konkurencji
Najpoważniejszą słabością naszej polityki rolnej jest brak strategii dla małych i średnich gospodarstw. Od lat system wsparcia koncentruje się na największych producentach nastawionych na eksport. Tymczasem w świecie zdominowanym przez globalne sieci handlowe i masowy obrót tanimi surowcami polskie gospodarstwa rodzinne znalazły się w wyjątkowo trudnej sytuacji.
Stosunkowo niedużym polskim gospodarstwom coraz trudniej będzie utrzymać się na rynku, konkurując wyłącznie ceną i ilością. Te czasy minęły bezpowrotnie. Jeśli polskie rolnictwo ma przetrwać w zglobalizowanej gospodarce, musi nastąpić fundamentalna zmiana myślenia: przejście z modelu surowcowego na model oparty na jakości, marce i przetwórstwie.
Krótkie łańcuchy dostaw: sukces rolników, a nie rządu
W obliczu trudnej sytuacji rynkowej, rolnicy wykazują się przedsiębiorczością. Coraz częściej przestawiają się na sprzedaż bezpośrednią, budując stabilne biznesy zakorzenione w lokalnych społecznościach. Rozwój lokalnych rynków żywnościowych i skracanie drogi „od pola do stołu” to także odpowiedź na realne potrzeby konsumentów, którzy chcą kupować polską żywność, ale często nie wiedzą, jak dotrzeć do rolnika.
Ministerstwo Rolnictwa chętnie chwali się statystykami dotyczącymi rozwoju krótkich łańcuchów dostaw. Należy jednak podkreślić, że sukces tych inicjatyw to w większości wynik kreatywności i samozaparcia rolników, a nie efekt systemowego wsparcia. Ten oddolny trend wymaga realnego wzmocnienia. Małym i średnim gospodarstwom ciężko jest konkurować na rynku zabetonowanym przez wielkie sieci handlowe bez odpowiednich instrumentów prawnych, logistycznych i działań promocyjnych na większą skalę.
Miasta jako strategiczny partner wsi
Jednym z kluczowych rozwiązań, którym powinni zainteresować się zarówno Minister Rolnictwa, jak i Minister Obrony Narodowej, jest tworzenie miejskich polityk żywnościowych.
Współpraca z lokalnymi producentami nie powinna być traktowana jako folklor, ale jako cel strategiczny, podnoszący odporność miast na kryzysy. Miasta takie jak Wrocław czy Kraków już dostrzegły wagę tych działań. W strategii Wrocław 2050 wpisano wprost “promocję, wspieranie i organizację lokalnego rynku producentów żywności”. Aby jednak nabrały one rozpędu, potrzebny jest wyraźny sygnał z poziomu rządowego oraz instrumenty finansowe wspierające budowę lokalnych rynków zbytu.
Lekcja z Włoch: jakość zamiast ilości
Nie musimy wyważać otwartych drzwi. Warto spojrzeć na model włoski, który doskonale pokazuje, jak małe i średnie gospodarstwa mogą prosperować ekonomicznie. Włosi swoją przewagę budują na:
- konsekwentnym tworzeniu silnych marek regionalnych.
- rozwoju lokalnego przetwórstwa (rolnik sprzedaje produkt przetworzony, a nie tani surowiec).
- ochronie produktów o określonym pochodzeniu.
- ścisłej koordynacji działań między państwem, samorządem a branżą.
Dzięki temu rolnictwo we Włoszech zachowuje swoje znaczenie kulturowe i społeczne, będąc jednocześnie dochodową gałęzią gospodarki. W Polsce mamy podobny potencjał, ale marnujemy go przez brak stabilnych ram prawnych i konsekwentnej polityki promowania jakości.
Podsumowanie: bezpieczeństwo, nie tylko handel
Rolnictwo jest czymś więcej niż tylko jedną z gałęzi gospodarki. To fundament bezpieczeństwa żywnościowego kraju, gwarant stabilności wsi i element zrównoważonego rozwoju. Model masowy, zdominowany przez wielkie podmioty, uzależniony od eksportu i importu, prowadzący do wyludnienia wsi, stanowi dziś ważny element naszej gospodarki, ale nie stanowi o naszym bezpieczeństwie.
Musimy znaleźć większą przestrzeń dla modelu alternatywnego: lokalnego i rozproszonego: opartego na jakości, lokalnym przetwórstwie, silnych markach i współpracy z miastami. Ten drugi model to też potencjał budowania nowych, silnych, polskich marek eksportowych.
Żywność, rolnictwo i my
Interesują cię: bepieczeństwo żywnościowe, lokalne polityki żywnościowe, rolnictwo, krótkie łańcuchy dostaw oraz rozwój lokalnej żywności? Zapisz się do newslettera i bądź na bieżąco z naszymi działaniami!
Zobacz inne aktualności
2026-04-10
Rolnictwo w punkcie zwrotnym. Wnioski po Europejskim Forum Rolniczym 2026 w Jasionce
Współczesne rolnictwo znalazło się w momencie, który coraz częściej określany jest jako punkt zwrotny. Nie jest to już jedynie publicystyczna metafora, lecz wniosek płynący wprost z debat ekspertów, rolników i przedstawicieli administracji podczas Europejskiego Forum Rolniczego 2026 w Jasionce.
2026-04-03
Łowca okazji czy strategiczny menedżer? Relacja ze spotkania Instytutu Strategii Żywnościowych Grunt
30 marca 2026 roku odbyło się spotkanie „Łowca okazji czy strategiczny menedżer? Świadomy konsument, krótkie łańcuchy dostaw i rola samorządów”, podczas którego zaprezentowaliśmy wyniki najnowszych badań Instytutu Strategii Żywnościowych Grunt oraz podjęliśmy dyskusję z ekspertkami i ekspertami reprezentującymi administrację publiczną, naukę, media i sektor rolny.
2026-03-06
KOMENTARZ: Lekcje z Bliskiego Wschodu: zrozumieć bezpieczeństwo żywnościowe
Żyjemy w iluzji obfitości. Świeże owoce zimą czy całoroczna dostępność egzotycznych produktów sprawiają, że wizja niedoborów wydaje się abstrakcyjna. Jednak współczesny handel opiera się na modelu „just-in-time”: sieci utrzymują minimalne zapasy, a magazyny są na bieżąco uzupełniane dostawami. Wystarczy jednak przerwanie łańcucha dostaw, by półki zaczęły pustoszeć. System ten jest też wrażliwy na awarie IT, brak paliwa i energii.
2026-01-11
KOMENTARZ: Mercosur i co dalej? Umowa handlowa jako test dla polskiego rolnictwa i polityki żywnościowej
Debata wokół umowy UE- Mercosur zbyt często sprowadza się do pytania: „czy polskie rolnictwo przetrwa konkurencję z Ameryką Południową?”. Znacznie istotniejsze pytanie brzmi: czy Polska wykorzysta ten moment, by zdefiniować własną strategię rozwoju rolnictwa i systemu żywnościowego – niezależnie od dalszych losów umowy handlowej.
