Kolejne protesty rolnicze – komentarz Instytutu Strategii Żywnościowych Grunt
Trwają kolejne protesty rolników. Frustracja na wsi narasta i jest w pełni zrozumiała. Po dramatycznych informacjach od plantatorów warzyw i owoców, którym nie opłacało się zbierać plonów, do głosu dochodzą producenci pszenicy, wieprzowiny i mleka. Wszyscy zderzają się z tą samą ścianą: globalną presją cenową, która sprawia, że rolnictwo staje się coraz bardziej niestabilnym sektorem.
Jednak w obecnym kryzysie problemem są nie tylko niskie ceny w skupach. To efekt nakładających się na siebie wyzwań: zmiany klimatu, kryzysu różnorodności biologicznej oraz braku długofalowej wizji rozwoju wsi i rolnictwa. Tym razem rolnicy nie domagają się rekompensat, a mechanizmów, które zapewnią im miejsce na rynku i sprawiedliwy dochód.
Pułapka masowości i globalnej konkurencji
Najpoważniejszą słabością naszej polityki rolnej jest brak strategii dla małych i średnich gospodarstw. Od lat system wsparcia koncentruje się na największych producentach nastawionych na eksport. Tymczasem w świecie zdominowanym przez globalne sieci handlowe i masowy obrót tanimi surowcami polskie gospodarstwa rodzinne znalazły się w wyjątkowo trudnej sytuacji.
Stosunkowo niedużym polskim gospodarstwom coraz trudniej będzie utrzymać się na rynku, konkurując wyłącznie ceną i ilością. Te czasy minęły bezpowrotnie. Jeśli polskie rolnictwo ma przetrwać w zglobalizowanej gospodarce, musi nastąpić fundamentalna zmiana myślenia: przejście z modelu surowcowego na model oparty na jakości, marce i przetwórstwie.
Krótkie łańcuchy dostaw: sukces rolników, a nie rządu
W obliczu trudnej sytuacji rynkowej, rolnicy wykazują się przedsiębiorczością. Coraz częściej przestawiają się na sprzedaż bezpośrednią, budując stabilne biznesy zakorzenione w lokalnych społecznościach. Rozwój lokalnych rynków żywnościowych i skracanie drogi „od pola do stołu” to także odpowiedź na realne potrzeby konsumentów, którzy chcą kupować polską żywność, ale często nie wiedzą, jak dotrzeć do rolnika.
Ministerstwo Rolnictwa chętnie chwali się statystykami dotyczącymi rozwoju krótkich łańcuchów dostaw. Należy jednak podkreślić, że sukces tych inicjatyw to w większości wynik kreatywności i samozaparcia rolników, a nie efekt systemowego wsparcia. Ten oddolny trend wymaga realnego wzmocnienia. Małym i średnim gospodarstwom ciężko jest konkurować na rynku zabetonowanym przez wielkie sieci handlowe bez odpowiednich instrumentów prawnych, logistycznych i działań promocyjnych na większą skalę.
Miasta jako strategiczny partner wsi
Jednym z kluczowych rozwiązań, którym powinni zainteresować się zarówno Minister Rolnictwa, jak i Minister Obrony Narodowej, jest tworzenie miejskich polityk żywnościowych.
Współpraca z lokalnymi producentami nie powinna być traktowana jako folklor, ale jako cel strategiczny, podnoszący odporność miast na kryzysy. Miasta takie jak Wrocław czy Kraków już dostrzegły wagę tych działań. W strategii Wrocław 2050 wpisano wprost “promocję, wspieranie i organizację lokalnego rynku producentów żywności”. Aby jednak nabrały one rozpędu, potrzebny jest wyraźny sygnał z poziomu rządowego oraz instrumenty finansowe wspierające budowę lokalnych rynków zbytu.
Lekcja z Włoch: jakość zamiast ilości
Nie musimy wyważać otwartych drzwi. Warto spojrzeć na model włoski, który doskonale pokazuje, jak małe i średnie gospodarstwa mogą prosperować ekonomicznie. Włosi swoją przewagę budują na:
- konsekwentnym tworzeniu silnych marek regionalnych.
- rozwoju lokalnego przetwórstwa (rolnik sprzedaje produkt przetworzony, a nie tani surowiec).
- ochronie produktów o określonym pochodzeniu.
- ścisłej koordynacji działań między państwem, samorządem a branżą.
Dzięki temu rolnictwo we Włoszech zachowuje swoje znaczenie kulturowe i społeczne, będąc jednocześnie dochodową gałęzią gospodarki. W Polsce mamy podobny potencjał, ale marnujemy go przez brak stabilnych ram prawnych i konsekwentnej polityki promowania jakości.
Podsumowanie: bezpieczeństwo, nie tylko handel
Rolnictwo jest czymś więcej niż tylko jedną z gałęzi gospodarki. To fundament bezpieczeństwa żywnościowego kraju, gwarant stabilności wsi i element zrównoważonego rozwoju. Model masowy, zdominowany przez wielkie podmioty, uzależniony od eksportu i importu, prowadzący do wyludnienia wsi, stanowi dziś ważny element naszej gospodarki, ale nie stanowi o naszym bezpieczeństwie.
Musimy znaleźć większą przestrzeń dla modelu alternatywnego: lokalnego i rozproszonego: opartego na jakości, lokalnym przetwórstwie, silnych markach i współpracy z miastami. Ten drugi model to też potencjał budowania nowych, silnych, polskich marek eksportowych.
Żywność, rolnictwo i my
Interesują cię: bepieczeństwo żywnościowe, lokalne polityki żywnościowe, rolnictwo, krótkie łańcuchy dostaw oraz rozwój lokalnej żywności? Zapisz się do newslettera i bądź na bieżąco z naszymi działaniami!
Zobacz inne aktualności
2026-09-18
Bezpieczeństwo klimatyczne to także bezpieczeństwo żywnościowe. Instytut Grunt podczas Narodowej Debaty w Sejmie
7 września 2026 roku w Sejmie RP odbyła się pierwsza Narodowa Debata o Bezpieczeństwie Klimatycznym Polek i Polaków. W panelu poświęconym obywatelom i gospodarce wystąpiła dr Paulina Sobiesiak-Penszko, prezeska Instytutu Strategii Żywnościowych „Grunt”, która mówiła o wpływie zmiany klimatu na rolnictwo oraz o tym, co powinniśmy zrobić, aby zwiększyć bezpieczeństwo żywnościowe Polski.
2026-08-19
Czy polskie miasta są odporne na kryzysy żywnościowe? Instytut Grunt prowadzi badanie 50 największych miast
Instytut Strategii Żywnościowych Grunt prowadzi badanie odporności polskich miast na kryzysy żywnościowe. Badanie jest realizowane pod patronatem Związku Miast Polskich oraz Unii Metropolii Polskich. Wypełnij ankietę.
2026-08-11
Instytut Grunt: dwa lata pracy nad zmianą systemu żywnościowego
Dwa lata temu powołałyśmy do życia Instytut Strategii Żywnościowych „Grunt”. Dostrzegłyśmy, że w Polsce brakuje organizacji, która patrzyłaby na żywność szeroko, wychodząc poza wąską soczewkę rolnictwa, handlu czy indywidualnych wyborów konsumentów.
2026-07-26
KOMENTARZ: Transformacja rolnictwa trwa. Referendum jej nie zatrzyma
Odrzucenie polityki klimatycznej nie zatrzyma suszy, przymrozków ani ekstremalnych upałów. Prawdziwe pytanie brzmi nie „czy” rolnictwo ma się zmieniać, ale jak przeprowadzić tę zmianę, aby zabezpieczyć produkcję i nie pozostawić rolników samych z jej kosztami.
