Łowca okazji czy strategiczny menedżer? Relacja ze spotkania Instytutu Strategii Żywnościowych Grunt
30 marca 2026 roku odbyło się spotkanie „Łowca okazji czy strategiczny menedżer? Świadomy konsument, krótkie łańcuchy dostaw i rola samorządów”, podczas którego zaprezentowaliśmy wyniki najnowszych badań Instytutu Strategii Żywnościowych Grunt oraz podjęliśmy dyskusję z ekspertkami i ekspertami reprezentującymi administrację publiczną, naukę, media i sektor rolny.
Konsument: więcej niż „łowca okazji”
Punktem wyjścia do debaty była diagnoza dominującej narracji o konsumencie żywności jako osobie kierującej się wyłącznie ceną. Jak podkreśliła Paulina Sobiesiak-Penszko:
„W debacie publicznej mamy obraz bardzo płaski i jednowymiarowy – konsumenta, dla którego liczy się tylko najniższa cena. Naszym zdaniem to jedna z barier blokujących transformację systemu żywnościowego.”
Wyniki badań Instytutu Strategii Żywnościowych Grunt pokazują jednak znacznie bardziej złożony obraz. Konsumenci łączą strategie oszczędnościowe z jakościowymi, a ich decyzje zakupowe są wynikiem kompromisów, nie jednego dominującego kryterium.
Najważniejsze wnioski z badań:
- 78% jest skłonnych zapłacić więcej za produkty wyższej jakości, najczęściej do 10% więcej
- Konsumenci nie tworzą jednej grupy – można wyróżnić m.in.:
- „łowców oszczędności”
- konsumentów jakościowych
- „zakorzenionych świadomych” (lokalność i sezonowość)
- „pragmatycznych balansujących”
Cena vs jakość – fałszywa sprzeczność
W trakcie dyskusji panelowej wielokrotnie podkreślano, że przeciwstawianie ceny i jakości jest uproszczeniem, które nie oddaje rzeczywistych motywacji konsumentów. Jak zauważyła Joanna Trybus (MRiRW), decyzje zakupowe są pełne napięć i kompromisów: „z jednej strony konsumenci są skłonni zapłacić więcej za jakość, z drugiej – oczekują promocji”, co pokazuje ich złożoność. Krzysztof Jodłowski zwrócił uwagę, że dominacja narracji cenowej wynika raczej z jej wysokiej widoczności w przestrzeni publicznej niż z faktycznej dominacji w decyzjach: „cena jest bardzo widoczna, a jakość i bezpieczeństwo są ‘cichsze’, co tworzy złudzenie, że konsumenci kierują się wyłącznie ceną”. Jednocześnie paneliści podkreślali, że sama „jakość” nie jest jedną, uniwersalną kategorią – jak wskazał Michał Rzytki (IRWiR PAN), może ona oznaczać bardzo różne rzeczy: od wpływu na środowisko, przez bezpieczeństwo, po lokalność czy sposób produkcji. Z perspektywy konsumentów najczęściej sprowadza się jednak do konkretnych, odczuwalnych cech – jak podkreśliła Katarzyna Banul-Wójcikowska, są to przede wszystkim „świeżość, brak sztucznych dodatków oraz smak i aromat”.
Krótkie łańcuchy dostaw: popyt jest, infrastruktura nie nadąża
Badanie wyraźnie pokazuje, że Polki i Polacy chcą większego dostępu do lokalnej żywności:
- tylko 23% ma targowisko w zasięgu 15 minut spaceru,
- aż 35% uznaje je za potrzebne
Jednocześnie:
- 23% nie kupuje bezpośrednio od rolników, ale chciałoby zacząć
Jak podkreślono:
„Mamy lukę popytową – potrzeba jest, ale koszty dostępu są zbyt wysokie.”
Paneliści wskazywali, że rozwój krótkich łańcuchów dostaw wymaga nie tylko finansowania, ale też:
- lepszej informacji i promocji
- infrastruktury (targi, bazary, punkty odbioru)
- nowych kanałów (np. sprzedaż online, automaty żywnościowe)
Katarzyna Banul-Wójcikowska podkreśliła: „żeby klient zmienił swoje zachowanie, on musi mieć alternatywę, dostępną alternatywę, nie jakaś tam teoretyczną”.
Rola samorządów i państwa
Jednym z najmocniejszych wniosków badań jest społeczny mandat dla działań publicznych:
- ponad 75% badanych uważa, że gminy powinny wspierać dostęp do lokalnej żywności
- podobny odsetek oczekuje systemowego wsparcia ze strony państwa
Najczęściej wskazywane działania:
- organizacja i modernizacja targowisk
- preferencyjne warunki dla lokalnych sprzedawców
- wsparcie dystrybucji lokalnej żywności
Jak podsumowano:
„Mamy oczekiwanie, by gminy pełniły aktywną rolę w organizowaniu lokalnych rynków zbytu.”
Kluczowe wątki z dyskusji
W trakcie debaty pojawiło się kilka szczególnie istotnych tematów:
1. Narracja o jedzeniu musi się zmienić
Patrycja Wanat zwróciła uwagę na dominację przekazu inflacyjno-cenowego:
„Jeśli pojawiają się zdjęcia jedzenia w mediach, to najczęściej w kontekście inflacji – to bardzo utrwala narrację cenową.”
2. Dostępność lokalnej żywności jest nierówna
Paradoksalnie – często trudniej o nią poza dużymi miastami.
3. Edukacja i informacja są kluczowe
Brak wiedzy o produkcji żywności ogranicza świadome wybory konsumenckie.
4. Małe gospodarstwa mają potencjał, ale potrzebują wsparcia systemowego
Jak zauważono, krótkie łańcuchy dostaw mogą być realnym modelem biznesowym – ale wymagają infrastruktury i koordynacji.
Podsumowanie
Spotkanie pokazało wyraźnie: polski konsument nie jest jednowymiarowy. To nie tylko „łowca okazji”, ale coraz częściej „strategiczny menedżer”, który:
- waży cenę i jakość,
- poszukuje świeżości i lokalności,
- jest gotowy zapłacić więcej – jeśli widzi wartość.
Jak podsumowała Paulina Sobiesiak-Penszko: „Te potrzeby jakości, świeżości i lokalności są realne i tworzą przestrzeń do rozwoju dla małych i średnich producentów oraz krótkich łańcuchów dostaw.”
Wnioski z badań i dyskusji wskazują jasno: transformacja systemu żywnościowego wymaga zmiany narracji, inwestycji w lokalną infrastrukturę oraz aktywnej roli samorządów i państwa.
Obejrzyj nagranie spotkania Łowca okazji czy strategiczny menadżer
Pobierz prezentację
Żywność, rolnictwo i my
Interesują cię: bepieczeństwo żywnościowe, lokalne polityki żywnościowe, rolnictwo, krótkie łańcuchy dostaw oraz rozwój lokalnej żywności? Zapisz się do newslettera i bądź na bieżąco z naszymi działaniami!
Zobacz inne aktualności
2026-08-19
Czy polskie miasta są odporne na kryzysy żywnościowe? Instytut Grunt prowadzi badanie 50 największych miast
Instytut Strategii Żywnościowych Grunt prowadzi badanie odporności polskich miast na kryzysy żywnościowe. Badanie jest realizowane pod patronatem Związku Miast Polskich oraz Unii Metropolii Polskich. Wypełnij ankietę.
2026-08-11
Instytut Grunt: dwa lata pracy nad zmianą systemu żywnościowego
Dwa lata temu powołałyśmy do życia Instytut Strategii Żywnościowych „Grunt”. Dostrzegłyśmy, że w Polsce brakuje organizacji, która patrzyłaby na żywność szeroko, wychodząc poza wąską soczewkę rolnictwa, handlu czy indywidualnych wyborów konsumentów.
2026-07-26
KOMENTARZ: Transformacja rolnictwa trwa. Referendum jej nie zatrzyma
Odrzucenie polityki klimatycznej nie zatrzyma suszy, przymrozków ani ekstremalnych upałów. Prawdziwe pytanie brzmi nie „czy” rolnictwo ma się zmieniać, ale jak przeprowadzić tę zmianę, aby zabezpieczyć produkcję i nie pozostawić rolników samych z jej kosztami.
2026-07-05
Mozaika Bio w GreenTable Bistro – bioróżnorodność jako fundament odporności środowiska, gospodarki i systemu żywnościowego
2 czerwca 2026 roku w warszawskim GreenTable Bistro Instytut Strategii Żywnościowych Grunt poprowadził warsztat „Mozaika Bio – bioróżnorodność jako fundament odporności środowiska, gospodarki i systemu żywnościowego”. Przy lokalnie i sezonowo zastawionym stole mieliśmy okazję rozmawiać o związku bioróżnorodności z produkcją żywności oraz o potrzebie zwiększania dostępu do lokalnych produktów.
