KOMENTARZ: Mercosur i co dalej? Umowa handlowa jako test dla polskiego rolnictwa i polityki żywnościowej
Debata wokół umowy UE- Mercosur zbyt często sprowadza się do pytania: „czy polskie rolnictwo przetrwa konkurencję z Ameryką Południową?”. Znacznie istotniejsze pytanie brzmi: czy Polska wykorzysta ten moment, by zdefiniować własną strategię rozwoju rolnictwa i systemu żywnościowego – niezależnie od dalszych losów umowy handlowej.
Umowa z Mercosur nie jest ani wyrokiem, ani automatycznym impulsem rozwojowym. Może jednak stać się katalizatorem zmian, jeśli Polska przestanie reagować defensywnie, a zacznie działać strategicznie. Oznacza to m.in. konieczność zbudowania strategii rozwoju poszczególnych sektorów, postawienia na jakość oraz wsparcie rozwoju i potencjału naszych lokalnych marek, wykorzystania tradycji kulinarnej w sposób, który realnie wzmocni pozycję Polski na światowych rynkach i zwiększy rozpoznawalność naszej żywności. Potrzebujemy też Krajowej Polityki Żywnościowej, która odpowie na palące problemy rolników i konsumentów, w tym dzieci i młodzieży, które tyją najszybciej w Europie. – dr Paulina Sobiesiak-Penszko, prezeska Instytutu Strategii Żywnościowych Grunt.
Rozwój eksportu jest ważny, ale równie istotne jest wzmocnienie naszego lokalnego rynku. Trzeba rozwijać sprzedaż bezpośrednią, krótkie łańcuchy dostaw i zamówienia publiczne w oparciu o lokalną żywność. Samorządy powinny otrzymać narzędzia do wspierania współpracy między lokalnymi producentami a mieszkańcami oraz do zaopatrywania szkół, przedszkoli i szpitali w sezonową, nieprzetworzoną żywność najwyższej jakości. W ten sposób wzmacniamy nie tylko gospodarkę, ale i zdrowie obywateli. – Katarzyna Banul-Wójcikowska, analityczka Instytutu Grunt.
Od ilości do jakości: konieczna zmiana paradygmatu
Polskie rolnictwo nie wygra konkurencji z krajami Mercosur na wolumen, koszty pracy czy skalę produkcji. Próba takiej rywalizacji oznaczałaby presję na obniżanie standardów, dochodów rolników i jakości żywności. Jedyną racjonalną odpowiedzią jest konsekwentne stawianie na jakość, a nie ilość.
Jakość rozumiana szeroko jako:
- wysoki standard produkcji,
- dobrostan zwierząt,
- ochrona przyrody i ekosystemów (jako gwarantów stabilności produkcji)
- pochodzenie i transparentność.
To właśnie te cechy, a nie masowa tania produkcja mogą stać się przewagą konkurencyjną Polski na rynku europejskim, ale też realnie wesprzeć zdrowie Polek i Polaków i ograniczyć koszty wynikające m.in. z chorób dietozależnych.
Budowanie polskich marek i sektorowe strategie
Polskie rolnictwo wciąż w zbyt dużym stopniu funkcjonuje jako dostawca surowca, a nie producent żywności o wysokiej wartości dodanej. Umowa z Mercosur powinna przyspieszyć prace nad:
- sektorowymi strategiami rozwoju (np. owoce, warzywa, nabiał, przetwórstwo),
- wsparciem dla polskich marek żywnościowych, rozpoznawalnych nie tylko ceną, ale historią, jakością i pochodzeniem,
- rozwojem i wsparciem krótkich łańcuchów dostaw,
Bez tego nawet najlepsze instrumenty ochronne w umowach handlowych okażą się niewystarczające.
Sytuacja, w której na liście 349 produktów objętych szczególną ochroną w ramach umowy z Mercosurem, Polska figuruje pod jednym szyldem – polskiej wódki – musi budzić niepokój. Państwo o bogatej tradycji kulinarnej i silnym regionalnym zróżnicowaniu powinno skutecznie przełożyć ten potencjał na rozpoznawalne, prawnie chronione marki o międzynarodowym znaczeniu – dr Paulina Sobiesiak-Penszko, prezeska Instytutu Strategii Żywnościowych “Grunt”.
Lokalność, suwerenność, odporność
Debata o Mercosur powinna stać się impulsem do stworzenia krajowej polityki żywnościowej, rozumianej jako element bezpieczeństwa państwa, w tym zdolności reagowania na kryzysy i adaptacji do zmiany klimatu.
Lokalne rynki zbytu mogą być też dziś jedną z najskuteczniejszych form ochrony ekonomicznej rolników, bo:
- skracają łańcuchy dostaw,
- zwiększają udział rolnika w cenie końcowej,
- zmniejszają zależność rolników od wahań cen na rynkach globalnych,
- dają samorządom większą kontrolę nad bezpieczeństwem żywnościowym, budując odporność na wstrząsy zewnętrzne.
To szczególnie istotne w mniejszych gminach, gdzie upadek lokalnych gospodarstw oznacza nie tylko problem rolny, ale także demograficzny i społeczny.
Polityki żywnościowe to także realny obszar, w którym państwo i samorządy mają narzędzia działania.
Rynki żywnościowe jako impuls rozwojowy dla samorządów lokalnych
Żywność nie jest wyłącznie kwestią rolnictwa. To także miejsca pracy (produkcja, przetwórstwo, logistyka, handel), dochody lokalnych przedsiębiorców, wpływy podatkowe, jakość życia i zdrowie mieszkańców.
Rynki żywnościowe rozumiane szeroko jako sieć lokalnej produkcji, przetwórstwa i dystrybucji mogą stać się jednym z filarów nowoczesnej polityki lokalnej i strategii rozwoju lokalnego.
Dobrze zaprojektowane ograniczą odpływ wartości dodanej poza region i będą stabilizować lokalne ekosystemy ekonomiczne. Będą też szansą na ożywienie centrów miast i miasteczek, wzrost atrakcyjności turystycznej oraz rozwój lokalnej przedsiębiorczości.
Dlatego inwestycje w:
- lokalne centra dystrybucji i przetwórstwa,
- nowoczesne targowiska,
- hale targowe,
powinny być traktowane jako infrastruktura rozwoju.
Zamówienia publiczne jako dźwignia lokalnego rynku
Samorządy dysponują realnym instrumentem kształtowania popytu: zamówieniami publicznymi. Stołówki szkolne, przedszkolne, szpitale czy domy pomocy społecznej mogą stać się:
- stabilnym odbiorcą lokalnej żywności,
- impulsem do tworzenia lokalnych sieci dostaw,
- bodźcem do podnoszenia jakości i rozwoju przetwórstwa.
Dziś zakupy do placówek publicznych w krótkich łańcuchach dostaw – czyli bezpośrednio od rolników – to działanie praktykowane przez innowatorów, np. Rybnik. A to niewykorzystany potencjał. Państwo powinno połączyć promocję zdrowej diety wśród dzieci i młodzieży z transformacją systemu żywnościowego, np. poprzez odgórne wyznaczenie procentowej ilości produktów, które powinny być nabywane bezpośrednio od rolników oraz dofinansowując zakup żywności ekologicznej. Co ciekawe, obowiązek kupowania 30% żywności u lokalnych rolników mają stołówki szkolne w Brazyli, co realnie wpływa na kondycję małych gospodarstw rolnych. – Katarzyna Banul-Wójcikowska, analityczka Instytutu Strategii Żywnościowych “Grunt”.
Rynki żywnościowe a sojusz miasta i wsi
Rozwój lokalnych rynków żywnościowych będzie też sprzyjać budowie nowego sojuszu miasta i wsi. Miasta zyskają dostęp do świeżej, wysokiej jakości żywności, a wieś bardziej stabilny rynek zbytu i przewidywalne dochody.
Samorządy mogą stać się moderatorami tego procesu, łącząc interesy konsumentów, rolników i lokalnych przedsiębiorców. Potrzebują jednak w tym zakresie zdecydowanego wsparcia państwa.
Ostatni moment, by działać
Umowa z Mercosur obnaża słabości polskiego modelu rolnictwa, ale też pokazuje, że czas reaktywnej polityki się skończył. To ostatni moment, by:
- zbudować spójną wizję rozwoju i przyszłości rolnictwa i żywności,
- wzmocnić krótkie łańcuchy dostaw,
- realnie wesprzeć jakość, lokalność i markę „Polska żywność”.
- zapewnić bezpieczeństwo ekonomiczne polskim rolnikom.
Nie wszystko zależy od umów handlowych. Mercosur może być impulsem do rozwoju. Pytanie, czy Polska zdecyduje się go wykorzystać.
Żywność, rolnictwo i my
Interesują cię: bepieczeństwo żywnościowe, lokalne polityki żywnościowe, rolnictwo, krótkie łańcuchy dostaw oraz rozwój lokalnej żywności? Zapisz się do newslettera i bądź na bieżąco z naszymi działaniami!
Zobacz inne aktualności
2026-09-18
Bezpieczeństwo klimatyczne to także bezpieczeństwo żywnościowe. Instytut Grunt podczas Narodowej Debaty w Sejmie
7 września 2026 roku w Sejmie RP odbyła się pierwsza Narodowa Debata o Bezpieczeństwie Klimatycznym Polek i Polaków. W panelu poświęconym obywatelom i gospodarce wystąpiła dr Paulina Sobiesiak-Penszko, prezeska Instytutu Strategii Żywnościowych „Grunt”, która mówiła o wpływie zmiany klimatu na rolnictwo oraz o tym, co powinniśmy zrobić, aby zwiększyć bezpieczeństwo żywnościowe Polski.
2026-08-19
Czy polskie miasta są odporne na kryzysy żywnościowe? Instytut Grunt prowadzi badanie 50 największych miast
Instytut Strategii Żywnościowych Grunt prowadzi badanie odporności polskich miast na kryzysy żywnościowe. Badanie jest realizowane pod patronatem Związku Miast Polskich oraz Unii Metropolii Polskich. Wypełnij ankietę.
2026-08-11
Instytut Grunt: dwa lata pracy nad zmianą systemu żywnościowego
Dwa lata temu powołałyśmy do życia Instytut Strategii Żywnościowych „Grunt”. Dostrzegłyśmy, że w Polsce brakuje organizacji, która patrzyłaby na żywność szeroko, wychodząc poza wąską soczewkę rolnictwa, handlu czy indywidualnych wyborów konsumentów.
2026-07-26
KOMENTARZ: Transformacja rolnictwa trwa. Referendum jej nie zatrzyma
Odrzucenie polityki klimatycznej nie zatrzyma suszy, przymrozków ani ekstremalnych upałów. Prawdziwe pytanie brzmi nie „czy” rolnictwo ma się zmieniać, ale jak przeprowadzić tę zmianę, aby zabezpieczyć produkcję i nie pozostawić rolników samych z jej kosztami.
