Miejska polityka żywnościowa – relacja ze spotkania Akademii Polityk Żywnościowych Instytutu Grunt
Wczoraj, 8 października 2025 roku, zainaugurowaliśmy cykl spotkań Akademia Polityk Żywnościowych Instytutu Grunt. Spotkanie pt. „Miejskie polityki żywnościowe – od globalnych wyzwań do lokalnych działań” zgromadziło przedstawicieli samorządów i organizacji pozarządowych. Akademia Polityk Żywnościowych dostarcza wiedzy lokalnym liderom na temat budowania odpornych systemów żywnościowych w miastach.
Globalne turbulencje, lokalne odpowiedzi
Spotkanie otworzyła dr Paulina Sobiesiak-Penszko, prezeska Instytutu Grunt. Nakreśliła ona szeroki kontekst dla polityki żywnościowej. Wskazała na globalne procesy, takie jak urbanizacja i kryzys klimatyczny. Mówiła o starzeniu się społeczeństw, w tym także rolników. Podkreśliła znaczenie rosnących napięć geopolitycznych. Czynią one z żywności strategiczny element bezpieczeństwa i stabilności. Wojna w Ukrainie czy kryzys w Gazie to dobitne przykłady. Pokazują one, że żywność stała się narzędziem wojen hybrydowych.
Paulina Sobiesiak-Penszko mówiła też o wrażliwości polskiego systemu żywnościowego. Mamy coraz mniej gospodarstw rolnych. Mali rolnicy mają słabą pozycję wobec wielkich sieci handlowych. Jesteśmy też uzależnieni od importu nawozów czy pasz. To wszystko stanowi wyzwanie dla naszego bezpieczeństwa. Dowodem są dramatyczne przykłady rolników, o których głośno ostatnio w mediach. Z powodu niskich cen skupu organizują oni akcje samozbiorów.
Według prelegentki odpowiedzią powinny być miejskie polityki żywnościowe. To kompleksowe podejście pozwala samorządom łączyć wiele kwestii. Chodzi o zdrowie publiczne, środowisko i lokalną gospodarkę. To także kwestia sprawiedliwości społecznej. Polityka żywnościowa to nie abstrakcyjny dokument, ale konkretne działania: od planowania przestrzennego (ochrona ziemi rolnej, tworzenie targowisk, farm miejskich czy ogrodów społecznych), przez budowę infrastruktury (lokalne centra dystrybucji, magazyny), po edukację i działania w ramach polityki społecznej (przeciwdziałanie marnotrawstwu, wsparcie dla banków żywności).
Wrocław przeciera szlaki – od teorii do praktyki
Kto i gdzie kształtuje politykę żywnościową?
W drugiej części spotkania wysłuchaliśmy wystąpienia Katarzyny Wysockiej, koordynatorki projektu miejskiej polityki żywnościowej we Wrocławiu. Katarzyna Wysocka zaznaczyła, że pracuje w Wydziale Klimatu i Energii, który jest częścią Zielonego Departamentu. Podkreśliła ten fakt, aby pokazać, że odpowiedzialność za politykę żywnościową w polskich miastach jest ulokowana w bardzo różnych jednostkach. We Wrocławiu jest to departament związany ze strategią i zrównoważonym rozwojem. Dla porównania, w Krakowie zadania te realizuje Zarząd Zieleni Miejskiej, a w Warszawie wydział związany z przedsiębiorczością.
Wysocka zaznaczyła, że choć żadne miasto w Polsce nie ma jeszcze formalnie uchwalonej polityki żywnościowej, to Wrocław, podobnie jak inne metropolie, dostrzega potrzebę stworzenia takiego dokumentu. Miasto podjęło wyzwanie, a celem prezentacji było przedstawienie drogi, jaką Wrocław przebył od momentu podjęcia decyzji do obecnych, zaawansowanych prac.
Pakt Mediolański – międzynarodowe ramy dla lokalnych działań
Kluczowym punktem odniesienia dla Wrocławia stał się Pakt Mediolański. Jest to międzynarodowe porozumienie włodarzy miast, które powstało w 2015 roku podczas wystawy Expo w Mediolanie. Jego celem jest wymiana wiedzy i dobrych praktyk w zakresie budowania zrównoważonych systemów żywnościowych. Pakt zrzesza obecnie 300 miast z całego świata, reprezentujących łącznie 500 milionów mieszkańców. Jest to ogromna baza ponad 600 sprawdzonych rozwiązań, które mogą inspirować innych.
Przystąpienie do Paktu jest bezpłatne i proste pod względem formalnym. Wymaga jednak od miasta wykonania dogłębnej autoanalizy. Miasto musi wypełnić aplikację, która jest formą „rachunku sumienia”. Należy w niej szczegółowo opisać wszystkie działania i zasoby związane z żywnością, jakie istnieją na jego terenie. Proces ten pozwala usystematyzować wiedzę i odkryć nieznane dotąd obszary działalności, nawet w ramach dobrze znanych projektów.
Audyt wewnętrzny Wrocławia – inwentaryzacja zasobów z 2022 roku
Przygotowując aplikację do Paktu Mediolańskiego w 2022 roku, Wrocław przeprowadził szeroką inwentaryzację. Działania podzielono na te inicjowane przez samorząd oraz te realizowane przez inne podmioty na terenie miasta.
Wśród działań samorządowych zdiagnozowano m.in. istnienie Zespołu ds. zdrowego żywienia w placówkach oświatowych (działającego już od 2014 roku), kampanię „Wrocław nie marnuje” czy programy, dzięki którym powstały 24 ogrody przyszkolne. Odkryto również, że w ramach programu „Mozart”, łączącego biznes z nauką, powstało kilkanaście partnerstw dotyczących produkcji i przetwarzania żywności. Przykładem jest współpraca naukowca z siecią piekarni, która zaowocowała wprowadzeniem na rynek pieczywa o niskim indeksie glikemicznym.
Zmapowano również zasoby zewnętrzne, takie jak potencjał badawczy Uniwersytetu Przyrodniczego, Ekonomicznego i Medycznego. Zidentyfikowano kluczową rolę organizacji pozarządowych, Banku Żywności oraz potencjał targowisk jako przykładów krótkich łańcuchów dostaw. Analiza pokazała, jak złożony i wzajemnie powiązany jest miejski system żywnościowy.
Trzy lata działań – od diagnozy do konkretnych projektów
Od momentu podpisania Paktu Mediolańskiego minęły trzy lata. W tym czasie Wrocław przeszedł od diagnozy do realizacji konkretnych, innowacyjnych projektów. Najważniejsze z nich to:
- Raport o samowystarczalności żywnościowej: Powstał pionierski materiał badający potencjał miasta w zakresie produkcji żywności w sytuacji kryzysowej. Jego przystępne streszczenie dostępne jest online dla mieszkańców.
- Wrocławska Farma Miejska: Projekt okazał się wielkim sukcesem. Na 3,5 hektara gruntu użyczonego przez Uniwersytet Przyrodniczy uprawiane są warzywa. Co ważne, farma pełni też funkcję społeczną – w ramach programu „Ogrodnik” aktywizuje zawodowo osoby zagrożone wykluczeniem. Świeże warzywa trafiają następnie do wrocławskich żłobków i przedszkoli.
- Współpraca i strategia: Przeprowadzono mapowanie interesariuszy systemu żywnościowego, co zaowocowało Wrocławskim Manifestem Żywnościowym i nawiązaniem nowych partnerstw. Zapisy dotyczące żywności wprowadzono do aktualizowanej strategii rozwoju miasta „Wrocław 2050”.
- Budowa struktur: Powołano wewnętrzny, interdyscyplinarny zespół, w skład którego wchodzą przedstawiciele wszystkich wydziałów i biur miejskich związanych z żywnością. Rozpoczęto także rozmowy z gminami ościennymi w ramach Wrocławskiego Obszaru Funkcjonalnego.
Cel i wyzwania – po co miastu polityka żywnościowa?
Katarzyna Wysocka podkreśliła, że przyszłość niesie wiele wyzwań. Miasta muszą brać pod uwagę rosnącą liczbę mieszkańców, obowiązki wynikające z ustawy o ochronie ludności oraz brak spójnej, krajowej polityki żywnościowej.
W tym kontekście celem polityki żywnościowej jest stworzenie jasnych ram działania. Mają one pozwolić miastu świadomie wpływać na swoje bezpieczeństwo i suwerenność żywnościową. To zadanie niezwykle złożone, pełne wzajemnych zależności, ale kluczowe dla dobrostanu mieszkańców. Podsumowując, prelegentka przywołała słowa burmistrza Mediolanu: władze lokalne są bliżej obywateli niż rządy krajowe. Dlatego to właśnie na poziomie miast polityki żywnościowe są tak bardzo potrzebne i mogą być najskuteczniej wdrażane. Należy integrować i wzmacniać istniejące zasoby. Wrocław nie ma jeszcze gotowego dokumentu strategicznego. Wykonuje jednak ogromną pracę, która jest fundamentem pod jego stworzenie.
Co dalej? Dołącz do Akademii Polityk Żywnościowych
Spotkanie otwierające cykl Akademia Polityk Żywnościowych Instytutu Grunt było bardzo ważne. Pokazało, że żywność to kluczowy obszar dla samorządów. Muszą się nim zająć, jeśli myślą o przyszłości swoich mieszkańców. Dziękujemy naszym prelegentkom i wszystkim obecnym za udział. Już teraz zapraszamy na kolejne spotkania. Będziemy poruszać tematy targowisk, krótkich łańcuchów dostaw, marnowania żywności i edukacji żywnościowej. Zapraszamy do rejestracji!
Rejestrując się przez poniższy formularz uzyskasz informacje o kolejnym spotkaniu oraz dostęp do nagrania z webinaru „Miejska polityka żywnościowa – od globalnych wyzwań do lokalnych działań„.
Żywność, rolnictwo i my
Interesują cię: bepieczeństwo żywnościowe, lokalne polityki żywnościowe, rolnictwo, krótkie łańcuchy dostaw oraz rozwój lokalnej żywności? Zapisz się do newslettera i bądź na bieżąco z naszymi działaniami!
Zobacz inne aktualności
2026-04-10
Rolnictwo w punkcie zwrotnym. Wnioski po Europejskim Forum Rolniczym 2026 w Jasionce
Współczesne rolnictwo znalazło się w momencie, który coraz częściej określany jest jako punkt zwrotny. Nie jest to już jedynie publicystyczna metafora, lecz wniosek płynący wprost z debat ekspertów, rolników i przedstawicieli administracji podczas Europejskiego Forum Rolniczego 2026 w Jasionce.
2026-04-03
Łowca okazji czy strategiczny menedżer? Relacja ze spotkania Instytutu Strategii Żywnościowych Grunt
30 marca 2026 roku odbyło się spotkanie „Łowca okazji czy strategiczny menedżer? Świadomy konsument, krótkie łańcuchy dostaw i rola samorządów”, podczas którego zaprezentowaliśmy wyniki najnowszych badań Instytutu Strategii Żywnościowych Grunt oraz podjęliśmy dyskusję z ekspertkami i ekspertami reprezentującymi administrację publiczną, naukę, media i sektor rolny.
2026-03-06
KOMENTARZ: Lekcje z Bliskiego Wschodu: zrozumieć bezpieczeństwo żywnościowe
Żyjemy w iluzji obfitości. Świeże owoce zimą czy całoroczna dostępność egzotycznych produktów sprawiają, że wizja niedoborów wydaje się abstrakcyjna. Jednak współczesny handel opiera się na modelu „just-in-time”: sieci utrzymują minimalne zapasy, a magazyny są na bieżąco uzupełniane dostawami. Wystarczy jednak przerwanie łańcucha dostaw, by półki zaczęły pustoszeć. System ten jest też wrażliwy na awarie IT, brak paliwa i energii.
2026-01-11
KOMENTARZ: Mercosur i co dalej? Umowa handlowa jako test dla polskiego rolnictwa i polityki żywnościowej
Debata wokół umowy UE- Mercosur zbyt często sprowadza się do pytania: „czy polskie rolnictwo przetrwa konkurencję z Ameryką Południową?”. Znacznie istotniejsze pytanie brzmi: czy Polska wykorzysta ten moment, by zdefiniować własną strategię rozwoju rolnictwa i systemu żywnościowego – niezależnie od dalszych losów umowy handlowej.
