Łowca okazji czy strategiczny menedżer? Relacja ze spotkania Instytutu Strategii Żywnościowych Grunt
30 marca 2026 roku odbyło się spotkanie „Łowca okazji czy strategiczny menedżer? Świadomy konsument, krótkie łańcuchy dostaw i rola samorządów”, podczas którego zaprezentowaliśmy wyniki najnowszych badań Instytutu Strategii Żywnościowych Grunt oraz podjęliśmy dyskusję z ekspertkami i ekspertami reprezentującymi administrację publiczną, naukę, media i sektor rolny.
Konsument: więcej niż „łowca okazji”
Punktem wyjścia do debaty była diagnoza dominującej narracji o konsumencie żywności jako osobie kierującej się wyłącznie ceną. Jak podkreśliła Paulina Sobiesiak-Penszko:
„W debacie publicznej mamy obraz bardzo płaski i jednowymiarowy – konsumenta, dla którego liczy się tylko najniższa cena. Naszym zdaniem to jedna z barier blokujących transformację systemu żywnościowego.”
Wyniki badań Instytutu Strategii Żywnościowych Grunt pokazują jednak znacznie bardziej złożony obraz. Konsumenci łączą strategie oszczędnościowe z jakościowymi, a ich decyzje zakupowe są wynikiem kompromisów, nie jednego dominującego kryterium.
Najważniejsze wnioski z badań:
- 78% jest skłonnych zapłacić więcej za produkty wyższej jakości, najczęściej do 10% więcej
- Konsumenci nie tworzą jednej grupy – można wyróżnić m.in.:
- „łowców oszczędności”
- konsumentów jakościowych
- „zakorzenionych świadomych” (lokalność i sezonowość)
- „pragmatycznych balansujących”
Cena vs jakość – fałszywa sprzeczność
W trakcie dyskusji panelowej wielokrotnie podkreślano, że przeciwstawianie ceny i jakości jest uproszczeniem, które nie oddaje rzeczywistych motywacji konsumentów. Jak zauważyła Joanna Trybus (MRiRW), decyzje zakupowe są pełne napięć i kompromisów: „z jednej strony konsumenci są skłonni zapłacić więcej za jakość, z drugiej – oczekują promocji”, co pokazuje ich złożoność. Krzysztof Jodłowski zwrócił uwagę, że dominacja narracji cenowej wynika raczej z jej wysokiej widoczności w przestrzeni publicznej niż z faktycznej dominacji w decyzjach: „cena jest bardzo widoczna, a jakość i bezpieczeństwo są ‘cichsze’, co tworzy złudzenie, że konsumenci kierują się wyłącznie ceną”. Jednocześnie paneliści podkreślali, że sama „jakość” nie jest jedną, uniwersalną kategorią – jak wskazał Michał Rzytki (IRWiR PAN), może ona oznaczać bardzo różne rzeczy: od wpływu na środowisko, przez bezpieczeństwo, po lokalność czy sposób produkcji. Z perspektywy konsumentów najczęściej sprowadza się jednak do konkretnych, odczuwalnych cech – jak podkreśliła Katarzyna Banul-Wójcikowska, są to przede wszystkim „świeżość, brak sztucznych dodatków oraz smak i aromat”.
Krótkie łańcuchy dostaw: popyt jest, infrastruktura nie nadąża
Badanie wyraźnie pokazuje, że Polki i Polacy chcą większego dostępu do lokalnej żywności:
- tylko 23% ma targowisko w zasięgu 15 minut spaceru,
- aż 35% uznaje je za potrzebne
Jednocześnie:
- 23% nie kupuje bezpośrednio od rolników, ale chciałoby zacząć
Jak podkreślono:
„Mamy lukę popytową – potrzeba jest, ale koszty dostępu są zbyt wysokie.”
Paneliści wskazywali, że rozwój krótkich łańcuchów dostaw wymaga nie tylko finansowania, ale też:
- lepszej informacji i promocji
- infrastruktury (targi, bazary, punkty odbioru)
- nowych kanałów (np. sprzedaż online, automaty żywnościowe)
Katarzyna Banul-Wójcikowska podkreśliła: „żeby klient zmienił swoje zachowanie, on musi mieć alternatywę, dostępną alternatywę, nie jakaś tam teoretyczną”.
Rola samorządów i państwa
Jednym z najmocniejszych wniosków badań jest społeczny mandat dla działań publicznych:
- ponad 75% badanych uważa, że gminy powinny wspierać dostęp do lokalnej żywności
- podobny odsetek oczekuje systemowego wsparcia ze strony państwa
Najczęściej wskazywane działania:
- organizacja i modernizacja targowisk
- preferencyjne warunki dla lokalnych sprzedawców
- wsparcie dystrybucji lokalnej żywności
Jak podsumowano:
„Mamy oczekiwanie, by gminy pełniły aktywną rolę w organizowaniu lokalnych rynków zbytu.”
Kluczowe wątki z dyskusji
W trakcie debaty pojawiło się kilka szczególnie istotnych tematów:
1. Narracja o jedzeniu musi się zmienić
Patrycja Wanat zwróciła uwagę na dominację przekazu inflacyjno-cenowego:
„Jeśli pojawiają się zdjęcia jedzenia w mediach, to najczęściej w kontekście inflacji – to bardzo utrwala narrację cenową.”
2. Dostępność lokalnej żywności jest nierówna
Paradoksalnie – często trudniej o nią poza dużymi miastami.
3. Edukacja i informacja są kluczowe
Brak wiedzy o produkcji żywności ogranicza świadome wybory konsumenckie.
4. Małe gospodarstwa mają potencjał, ale potrzebują wsparcia systemowego
Jak zauważono, krótkie łańcuchy dostaw mogą być realnym modelem biznesowym – ale wymagają infrastruktury i koordynacji.
Podsumowanie
Spotkanie pokazało wyraźnie: polski konsument nie jest jednowymiarowy. To nie tylko „łowca okazji”, ale coraz częściej „strategiczny menedżer”, który:
- waży cenę i jakość,
- poszukuje świeżości i lokalności,
- jest gotowy zapłacić więcej – jeśli widzi wartość.
Jak podsumowała Paulina Sobiesiak-Penszko: „Te potrzeby jakości, świeżości i lokalności są realne i tworzą przestrzeń do rozwoju dla małych i średnich producentów oraz krótkich łańcuchów dostaw.”
Wnioski z badań i dyskusji wskazują jasno: transformacja systemu żywnościowego wymaga zmiany narracji, inwestycji w lokalną infrastrukturę oraz aktywnej roli samorządów i państwa.
Obejrzyj nagranie spotkania Łowca okazji czy strategiczny menadżer
Pobierz prezentację
Żywność, rolnictwo i my
Interesują cię: bepieczeństwo żywnościowe, lokalne polityki żywnościowe, rolnictwo, krótkie łańcuchy dostaw oraz rozwój lokalnej żywności? Zapisz się do newslettera i bądź na bieżąco z naszymi działaniami!
Zobacz inne aktualności
2026-04-10
Rolnictwo w punkcie zwrotnym. Wnioski po Europejskim Forum Rolniczym 2026 w Jasionce
Współczesne rolnictwo znalazło się w momencie, który coraz częściej określany jest jako punkt zwrotny. Nie jest to już jedynie publicystyczna metafora, lecz wniosek płynący wprost z debat ekspertów, rolników i przedstawicieli administracji podczas Europejskiego Forum Rolniczego 2026 w Jasionce.
2026-03-06
KOMENTARZ: Lekcje z Bliskiego Wschodu: zrozumieć bezpieczeństwo żywnościowe
Żyjemy w iluzji obfitości. Świeże owoce zimą czy całoroczna dostępność egzotycznych produktów sprawiają, że wizja niedoborów wydaje się abstrakcyjna. Jednak współczesny handel opiera się na modelu „just-in-time”: sieci utrzymują minimalne zapasy, a magazyny są na bieżąco uzupełniane dostawami. Wystarczy jednak przerwanie łańcucha dostaw, by półki zaczęły pustoszeć. System ten jest też wrażliwy na awarie IT, brak paliwa i energii.
2026-01-11
KOMENTARZ: Mercosur i co dalej? Umowa handlowa jako test dla polskiego rolnictwa i polityki żywnościowej
Debata wokół umowy UE- Mercosur zbyt często sprowadza się do pytania: „czy polskie rolnictwo przetrwa konkurencję z Ameryką Południową?”. Znacznie istotniejsze pytanie brzmi: czy Polska wykorzysta ten moment, by zdefiniować własną strategię rozwoju rolnictwa i systemu żywnościowego – niezależnie od dalszych losów umowy handlowej.
2025-12-23
Żywność jako dobro publiczne. Głos dr Pauliny Sobiesiak-Penszko podczas ogólnopolskiej debaty WSIiZ “Nasza planeta, nasza wspólna przyszłość”
12 grudnia w Kielnarowej koło Rzeszowa odbyła się ogólnopolska debata „Nasza planeta, nasza wspólna przyszłość”, zorganizowana przez Wyższą Szkołę Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie.
