Instytut Grunt: dwa lata pracy nad zmianą systemu żywnościowego
Dwa lata temu powołałyśmy do życia Instytut Strategii Żywnościowych „Grunt”. Dostrzegłyśmy, że w Polsce brakuje organizacji, która patrzyłaby na żywność szeroko, wychodząc poza wąską soczewkę rolnictwa, handlu czy indywidualnych wyborów konsumentów.
Chciałyśmy mówić o systemie żywnościowym: o tym, jak sposób produkcji, dystrybucji i konsumpcji żywności wpływa na nasze zdrowie, środowisko, lokalną gospodarkę, sytuację rolników i zdolność państwa oraz samorządów do reagowania na kryzysy.
Wiedziałyśmy, że żywność jest zbyt ważna, aby traktować ją wyłącznie jako towar. Nie wiedziałyśmy natomiast, czy uda nam się zbudować organizację, która znajdzie dla takiego myślenia miejsce w debacie publicznej.
Po dwóch latach możemy powiedzieć: udało się zrobić naprawdę dużo.
Od badań do konkretnych działań
Od początku zależało nam, aby Grunt był think tankiem, który nie tylko opisuje problemy, ale także pomaga je rozwiązywać. Dlatego łączymy badania, działania edukacyjne, komunikację i współpracę z samorządami.
Jednym z naszych pierwszych dużych przedsięwzięć było ogólnopolskie badanie postrzegania bezpieczeństwa żywnościowego. Pokazało ono między innymi, że ponad 70 proc. Polek i Polaków obawia się, iż w ciągu najbliższej dekady niektóre produkty mogą stać się trudno dostępne lub zbyt drogie. Jednocześnie niemal jedna trzecia badanych przyznała, że już dziś nie jest w stanie zapewnić swojej rodzinie żywności wysokiej jakości. Wyniki opublikowałyśmy w raporcie „Za daleko. Polki i Polacy o bezpieczeństwie żywnościowym”.
Te dane potwierdziły coś, co od początku było dla nas ważne: bezpieczeństwo żywnościowe nie jest abstrakcyjnym pojęciem ani tematem zarezerwowanym na czas wojny. Dotyczy codziennego dostępu do żywności, jej ceny i jakości, stabilności produkcji oraz tego, czy lokalne instytucje potrafią zadbać o mieszkańców w sytuacji kryzysowej.
W ramach kampanii „Polski Talerz Przyszłości” przekonywałyśmy, że żywność powinna być traktowana jako wartość strategiczna. Wspólnie z partnerami przygotowałyśmy apel na rzecz suwerenności żywnościowej, który poparło blisko 200 samorządów, organizacji, instytucji naukowych i przedstawicieli środowisk rolniczych. Kampania dotarła łącznie do około 5,5 mln odbiorców. Co dla nas szczególnie ważne, udało się opowiedzieć o bezpieczeństwie żywnościowym bez przeciwstawiania sobie wsi i miast, rolników i konsumentów czy ochrony środowiska i produkcji żywności. Szczegółowo podsumowujemy te działania w naszym sprawozdaniu za lata 2024–2025.
Bezpieczeństwo żywnościowe zaczyna się lokalnie
Dużą część naszej pracy kierujemy do samorządów. To właśnie na poziomie lokalnym zapada wiele decyzji dotyczących targowisk, żywienia w szkołach, gospodarowania gruntami, pomocy społecznej, edukacji, przeciwdziałania marnowaniu żywności czy współpracy z lokalnymi producentami.
W Rzeszowie i Rzeszowskim Obszarze Funkcjonalnym przeprowadziłyśmy badania, które stały się podstawą do rozmowy o lokalnej polityce żywnościowej. Współpracowałyśmy również z Metropolią Krakowską, a w 2026 roku rozpoczęłyśmy Akademię Lokalnego Bezpieczeństwa Żywnościowego dla gmin Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii. Razem z urzędnikami i ekspertami pracujemy nad edukacją żywieniową, ograniczaniem marnowania, wykorzystaniem lokalnej żywności w żywieniu zbiorowym oraz przygotowaniem gmin na kryzysy.
Uruchomiłyśmy także Akademię Polityk Żywnościowych. Pierwsza edycja zgromadziła ponad 400 osób zainteresowanych praktycznym wykorzystaniem polityk żywnościowych. Rozmawialiśmy o targowiskach, krótkich łańcuchach dostaw, żywieniu zbiorowym, marnowaniu żywności, adaptacji do zmiany klimatu oraz o tym, co mogą zrobić mniejsze gminy. Zależało nam, aby nie były to tylko wykłady, ale przestrzeń wymiany doświadczeń między osobami, które próbują wprowadzać zmiany w swoich miejscowościach. Z Akademii wyrosła również nowa seria publikacji. Pierwszy materiał pt. „Jak zorganizować lokalny targ?” łączy przykłady istniejących rozwiązań z praktyczną checklistą dla samorządów, rolników i organizatorów targowisk.
W ciągu 2 lat:
- przeprowadziłyśmy 4 badania dotyczące różnych aspektów systemu żywnościowego,
- poprowadziłyśmy kilkanaście spotkań lokalnych o politykach żywnościowych, które zgromadziły ponad 300 uczestników,
- zorganizowałyśmy 5 webinarów Akademii Polityk Żywnościowych, w których wzięło udział ponad 400 osób,
- wzięłyśmy udział w kilkudziesięciu debatach, konferencjach, warsztatach i spotkaniach na temat bezpieczeństwa żywnościowego i systemów żywnościowych, rozmawiając z samorządowcami, rolnikami, urzędnikami, organizacjami pozarządowymi i biznesem,
- pojawiłyśmy się w ponad 1000 wzmiankach medialnych, docierając do niemal 30 mln użytkowników,
- napisałyśmy 5 publikacji,
- współorganizowałyśmy dwie edycje Kongresu Miasta dla Suwerenności Żywnościowej.
Prowadzimy badania, szkolenia i warsztaty, przygotowujemy analizy, zabieramy głos w mediach i uczestniczymy w debatach dotyczących przyszłości rolnictwa. Staramy się tłumaczyć złożone zależności prostym językiem, ale bez nadmiernych uproszczeń. Nie chcemy produkować raportów, które po publikacji trafiają na półkę. Wiedza ma pomagać podejmować lepsze decyzje.
Dlaczego ta praca jest potrzebna?
System żywnościowy często pozostaje niewidoczny. Zauważamy go zwykle dopiero wtedy, gdy gwałtownie rosną ceny, susza obniża plony, rolnicy protestują, zamykają się lokalne sklepy albo pojawia się ryzyko przerwania dostaw.
Tymczasem odporności nie buduje się w chwili kryzysu. Trzeba ją tworzyć wcześniej: chroniąc glebę i wodę, wspierając różnorodność produkcji, utrzymując lokalne gospodarstwa i rynki zbytu, rozwijając przetwórstwo, planując żywienie publiczne oraz przygotowując instytucje na sytuacje nadzwyczajne.
Żywność łączy wiele obszarów polityki publicznej, ale właśnie dlatego łatwo wypada z pola widzenia. Rolnictwo, zdrowie, edukacja, klimat, planowanie przestrzenne, polityka społeczna i zarządzanie kryzysowe funkcjonują najczęściej osobno. My próbujemy pokazywać zależności między nimi i przekładać to na propozycje konkretnych zmian w politykach publicznych. Tak, potrzebujemy Krajowej Polityki Żywnościowej!
Dlaczego bywa trudno?
Grunt jest małą organizacją. Za projektami, badaniami, publikacjami, warsztatami, kontaktami z partnerami i codzienną komunikacją stoi niewielki zespół wspierany przez współpracowników i przyjaciół Fundacji.
Prowadzenie think tanku oznacza nie tylko pracę ekspercką. To również poszukiwanie finansowania, pisanie wniosków, rozliczanie projektów i wykonywanie wielu zadań organizacyjnych, których później nie widać w raporcie ani na konferencyjnej scenie. Finansowanie jest zwykle krótkoterminowe i projektowe, podczas gdy zmiana systemowa wymaga konsekwencji, niezależności i wieloletniej pracy.
Trudność polega także na tym, że debata o rolnictwie i żywności jest spolaryzowana. Łatwo przeciwstawić rolników konsumentom, bezpieczeństwo żywnościowe ochronie środowiska, a interes gospodarczy zdrowiu publicznemu. Znacznie trudniej budować rozwiązania, które uwzględniają wszystkie te perspektywy. Właśnie tę trudniejszą drogę wybieramy.
Co dalej?
W trzecim roku działalności chcemy jeszcze mocniej zająć się odpornością systemów żywnościowych. Badamy przygotowanie 50 największych polskich miast na kryzysy i zakłócenia dostaw żywności. Będziemy kontynuować współpracę z samorządami, rozwijać Bazę wiedzy, publikować kolejne praktyczne opracowania oraz prowadzić działania dotyczące żywienia zbiorowego, marnowania żywności i lokalnych rynków.
Jesienią ruszy druga edycja Akademii Polityk Żywnościowych. Chcemy również konsekwentnie budować sieć osób i instytucji, które traktują żywność jako element bezpieczeństwa, zdrowia publicznego, lokalnego rozwoju i odpowiedzialności państwa.
Po dwóch latach mamy więcej doświadczenia, więcej partnerów i także więcej pytań niż na początku. Mamy jednak również mocniejsze przekonanie, że taka organizacja jak Grunt jest potrzebna.
Dziękujemy wszystkim osobom, które przez te dwa lata z nami pracowały, dzieliły się wiedzą, brały udział w badaniach i spotkaniach, zapraszały nas do współpracy, czytały nasze publikacje, wspierały nasze działania albo po prostu mówiły nam: „róbcie to dalej”.
Grunt rośnie dzięki Wam. I dopiero się rozkręcamy.
Żywność, rolnictwo i my
Interesują cię: bepieczeństwo żywnościowe, lokalne polityki żywnościowe, rolnictwo, krótkie łańcuchy dostaw oraz rozwój lokalnej żywności? Zapisz się do newslettera i bądź na bieżąco z naszymi działaniami!
Zobacz inne aktualności
2026-08-19
Czy polskie miasta są odporne na kryzysy żywnościowe? Instytut Grunt prowadzi badanie 50 największych miast
Instytut Strategii Żywnościowych Grunt prowadzi badanie odporności polskich miast na kryzysy żywnościowe. Badanie jest realizowane pod patronatem Związku Miast Polskich oraz Unii Metropolii Polskich. Wypełnij ankietę.
2026-07-26
KOMENTARZ: Transformacja rolnictwa trwa. Referendum jej nie zatrzyma
Odrzucenie polityki klimatycznej nie zatrzyma suszy, przymrozków ani ekstremalnych upałów. Prawdziwe pytanie brzmi nie „czy” rolnictwo ma się zmieniać, ale jak przeprowadzić tę zmianę, aby zabezpieczyć produkcję i nie pozostawić rolników samych z jej kosztami.
2026-07-05
Mozaika Bio w GreenTable Bistro – bioróżnorodność jako fundament odporności środowiska, gospodarki i systemu żywnościowego
2 czerwca 2026 roku w warszawskim GreenTable Bistro Instytut Strategii Żywnościowych Grunt poprowadził warsztat „Mozaika Bio – bioróżnorodność jako fundament odporności środowiska, gospodarki i systemu żywnościowego”. Przy lokalnie i sezonowo zastawionym stole mieliśmy okazję rozmawiać o związku bioróżnorodności z produkcją żywności oraz o potrzebie zwiększania dostępu do lokalnych produktów.
2026-06-28
II Kongres Miasta dla Suwerenności Żywnościowej – duma z pracy rolnika, agrointegracja i bezpieczeństwo żywnościowe
II Kongres Miasta dla Suwerenności Żywnościowej to przestrzeń pogłębionej rozmowy o tym, jak miasta, samorządy, rolnicy, instytucje publiczne, naukowcy i konsumenci mogą wspólnie budować odporne lokalne systemy żywnościowe. Wydarzenie pokazało, że suwerenność żywnościowa nie jest wyłącznie kwestią produkcji jedzenia, lecz szerokim zagadnieniem obejmującym klimat, zdrowie, planowanie przestrzenne, relacje społeczne, infrastrukturę, edukację, bezpieczeństwo państwa oraz przyszłość pracy w rolnictwie.
